Zdania imiesłowowe
B2 Participle clauses 46 / 50
W skrócie
Zdanie imiesłowowe używa imiesłowu (formy -ing, imiesłowu biernego lub having + imiesłów bierny), żeby zmieścić dłuższe zdanie w kilku słowach. To zwięzły, bardziej oficjalny sposób wyrażania czasu, przyczyny lub zdania względnego, częsty w piśmie.
Zasada
Zdanie imiesłowowe zastępuje pełne zdanie, które ma ten sam podmiot co zdanie główne. Pomijasz podmiot i słowo łączące, a zamiast nich używasz imiesłowu.
- Imiesłów czynny (-ing) = znaczenie czynne. Używaj go dla dwóch czynności tego samego podmiotu (jednoczesnych albo takich, że jedna powoduje drugą), albo żeby skrócić czynne zdanie względne.
- Feeling tired, I went to bed. (= Because I felt tired…)
- The man standing at the door is my uncle. (= the man who is standing…)
- Imiesłów bierny (-ed / III forma) = znaczenie bierne. Skraca zdanie w stronie biernej.
- Built in 1850, the bridge still stands. (= the bridge which was built…)
- Shocked by the news, she sat down. (= Because she was shocked…)
- Imiesłów uprzedni (having + imiesłów bierny) pokazuje, że czynność wyraźnie zaszła wcześniej niż czynność główna.
- Having finished dinner, we went out. (= After we had finished dinner…)
Zdanie imiesłowowe może też następować po zdaniu głównym: zdanie z -ing na końcu zwykle mówi, co podmiot robił w tym samym czasie (She stood at the window, waiting for the taxi), a having (been) + imiesłów bierny na końcu nadal oznacza czynność wcześniejszą (We left early, having seen the film before).
Złota zasada: domyślny podmiot imiesłowu musi być podmiotem zdania głównego. Jeśli tak nie jest, powstaje mylący „wiszący” imiesłów.
- Niepoprawnie: Walking home, the rain started. (przecież deszcz nie szedł na piechotę!)
- Poprawnie: Walking home, I got caught in the rain.
Żeby utworzyć przeczenie, postaw not przed imiesłowem: Not knowing the way, we asked a local.
Formy i schematy
| Typ | Forma | Znaczenie | Zastępuje |
|---|---|---|---|
| Imiesłów czynny | czasownik + -ing | czynne, ten sam czas / przyczyna | because / as / while / who + czasownik w stronie czynnej |
| Imiesłów bierny | III forma (-ed / nieregularna) | strona bierna | because / which / who + czasownik w stronie biernej |
| Imiesłów uprzedni | having + III forma | wcześniejsza czynność (czynna) | after / because + had done |
| Imiesłów uprzedni bierny | having been + III forma | wcześniejsza czynność (bierna) | after it had been done |
| Funkcja | Pełne zdanie | Zdanie imiesłowowe |
|---|---|---|
| Przyczyna | Because she didn’t have a ticket, she waited outside. | Not having a ticket, she waited outside. |
| Czas | After he locked the door, he left. | Having locked the door, he left. |
| Względne (czynne) | the woman who lives next door | the woman living next door |
| Względne (bierne) | the letters that were sent yesterday | the letters sent yesterday |
Przykłady
| English | Uwaga |
|---|---|
| Hearing the alarm, everyone left the building quickly. | Imiesłów czynny = dwie czynności, ten sam podmiot, niemal jednoczesne. |
| Not feeling well, Sam stayed home from work. | Przyczyna; not stoi przed formą -ing. |
| The students waiting outside soon got cold. | Skraca who were waiting; czynne zdanie względne. |
| Written in plain English, the report was easy to read. | Imiesłów bierny = strona bierna (which was written). |
| Frightened by the storm, the dog hid under the bed. | Imiesłów bierny wskazujący przyczynę (because it was frightened). |
| Having spent all her savings, she had to find a job. | Imiesłów uprzedni = wydawanie wyraźnie było wcześniej. |
| Having been warned twice, he finally slowed down. | Imiesłów uprzedni bierny; ostrzeżenie nastąpiło, zanim zwolnił. |
| The road connecting the two towns is finally open. | Czynne zdanie względne skrócone do zdania z -ing. |
Typowe błędy
- Walking to school, my bag broke. -> Walking to school, I noticed my bag had broken. — podmiot imiesłowu musi zgadzać się z podmiotem zdania głównego (przecież to nie torba szła).
- Build in 1850, the bridge still stands. -> Built in 1850… — znaczenie bierne wymaga imiesłowu biernego, a nie formy podstawowej.
- Finishing dinner, we went out. (jeśli wyraźnie wcześniej) -> Having finished dinner, we went out. — użyj imiesłowu uprzedniego dla zakończonej, wcześniejszej czynności.
- Knowing not the answer, he stayed quiet. -> Not knowing the answer… — przeczenie not stoi przed imiesłowem.
- Shocking by the news, she sat down. -> Shocked by the news… — to ona doznała szoku (strona bierna), więc użyj imiesłowu biernego.
Wskazówki
- Test na „wiszący” imiesłów: wykonawcą czynności -ing musi być podmiot zdania głównego, a nie tylko najbliższy rzeczownik. Turning the corner, the shop…? Nie — przeredaguj, dodając osobę.
- -ing = podmiot wykonuje czynność (strona czynna); imiesłów bierny = podmiot doznaje czynności (strona bierna). Zadaj sobie pytanie: „czy mój podmiot jest tu czynny, czy bierny?”
- Sięgaj po having + imiesłów bierny tylko wtedy, gdy „wcześniej” naprawdę ma znaczenie; w innym razie wystarczy zwykłe zdanie z -ing.
- Zdania imiesłowowe brzmią oficjalnie i pisemnie. W codziennej mowie pełne zdanie z because, after lub who jest często bardziej naturalne.