Czasowniki frazowe (phrasal verbs)
A2 Phrasal verbs 29 / 50
W skrócie
Czasownik frazowy to czasownik + małe słówko (partykuła, np. up, on, off, after), które działają razem jak jedna całość: get up, turn on, give up, look after. Nowe znaczenie często nie jest dosłowne — give up znaczy „zrezygnować”, a nie „dać w górę”.
Zasada
Czasownik frazowy = zwykły czasownik + partykuła (przysłówek lub przyimek). Razem tworzą nowe znaczenie i nie zawsze da się je odgadnąć na podstawie samych słów.
| Czasownik frazowy | Rzeczywiste znaczenie |
|---|---|
| get up | wstać z łóżka / podnieść się |
| turn on / off | włączyć / wyłączyć urządzenie |
| give up | przestać próbować; zrezygnować |
| put off | przesunąć na później; odłożyć |
| find out | odkryć / dowiedzieć się (informacji) |
| take off | (o samolocie) oderwać się od ziemi; zdjąć ubranie |
| look after | opiekować się |
Te czasowniki należą do codziennego, mówionego angielskiego. Rodzimi użytkownicy używają ich cały czas, więc warto je znać.
Są trzy typy do rozpoznania:
| Typ | Dopełnienie? | Przykład |
|---|---|---|
| Nieprzechodni | bez dopełnienia | The car broke down. |
| Przechodni rozdzielny | dopełnienie może się przemieszczać | Turn the TV on / Turn on the TV. |
| Przechodni nierozdzielny | dopełnienie zostaje po partykule | I look after my sister. |
Rozdzielne czasowniki frazowe
W wielu przechodnich czasownikach frazowych dopełnienie będące rzeczownikiem może stać w dwóch miejscach:
- Turn on the light. (czasownik + partykuła + rzeczownik)
- Turn the light on. (czasownik + rzeczownik + partykuła)
Ale dopełnienie będące zaimkiem (it, them, him, her) MUSI stać pośrodku:
- Turn it on. ✅
Turn on it.❌
Nierozdzielne czasowniki frazowe
W niektórych czasownikach frazowych obie części nigdy się nie rozdzielają. Dopełnienie zawsze stoi po partykule, nawet jeśli to zaimek:
- I look after the kids. / I look after them. ✅
I look the kids after.❌
Nieprzechodnie czasowniki frazowe
One w ogóle nie mają dopełnienia:
- Please sit down.
- I woke up late.
Formy i schematy
| Schemat | Schemat | Przykład |
|---|---|---|
| Nieprzechodni | podmiot + czasownik + partykuła | We set off early. |
| Rozdzielny + rzeczownik | czasownik + partykuła + rzeczownik | Please switch off the lights. |
| Rozdzielny + rzeczownik | czasownik + rzeczownik + partykuła | Please switch the lights off. |
| Rozdzielny + zaimek | czasownik + zaimek + partykuła | Please switch them off. |
| Nierozdzielny | czasownik + partykuła + dopełnienie | She got over the flu. |
Część czasownikowa zmienia się przez czas tak jak każdy zwykły czasownik: get up -> got up, find out -> found out, take off -> took off. Partykuła nigdy się nie zmienia.
Przykłady
| English | Uwaga |
|---|---|
| I usually get up at seven o’clock. | Nieprzechodni: wstać z łóżka; bez dopełnienia. |
| Can you turn on the heating, please? | Rozdzielny; rzeczownik po partykule. |
| The remote is here - turn it on. | Zaimek MUSI stać pośrodku. |
| My grandfather never gave up his dream. | Niedosłowne: „przestać próbować / zrezygnować”. |
| Let’s put off the meeting until Friday. | Niedosłowne: „odłożyć, przesunąć na później”. |
| She looks after her little brother after school. | Nierozdzielny: „opiekuje się”. |
| Our old washing machine broke down again. | Nieprzechodni: „przestał działać”. |
| We found out the truth too late. | Niedosłowne: „odkrył / dowiedział się”. |
Typowe błędy
- Turn on it -> turn it on — dopełnienie będące zaimkiem zawsze stoi między czasownikiem a partykułą.
- I look my dog after -> I look after my dog — look after jest nierozdzielny; nigdy go nie rozdzielaj.
- Please sit down the chair -> please sit down — sit down nie ma dopełnienia; nie dodawaj po nim niczego.
- He gived up -> he gave up — odmień część czasownikową przez czas (give -> gave); partykuła zostaje bez zmian.
- Switch off it -> switch it off — ta sama zasada: it/them/him/her stają pośrodku.
Wskazówki
- Ucz się każdego czasownika frazowego jako całego „słowa” wraz z jego znaczeniem, jak nowego słownictwa — nie tłumacz go część po części.
- Sposób na zapamiętanie: zaimki siadają pośrodku. Jeśli dopełnieniem jest it, them, him, her, stoi ono między dwiema częściami.
- Gdy spotkasz nowy czasownik frazowy, zanotuj, czy przyjmuje dopełnienie i czy można go rozdzielić. Zapisz krótkie zdanie przykładowe, żeby go zapamiętać.
- Ta lekcja to tylko wprowadzenie. W miarę poszerzania słownictwa spotkasz wiele kolejnych czasowników frazowych, więc zbieraj je na bieżąco.