W skrócie

Grecki oznacza jak bardzo jesteś pewny i skąd wzięła się informacja za pomocą niewielkiego zbioru partykuł i skostniałych czasowników. Centralnym elementem jest θα użyte inferencyjnie: θα φύγει to przewidywanie dotyczące przyszłości, ale θα έφυγε to wniosek dotyczący przeszłości — „musiał wyjść”. Wokół niego stoi skala przysłówków, od οπωσδήποτε („na pewno”) przez μάλλον i ίσως aż po αποκλείεται („nie ma mowy”), plus wskaźniki zasłyszenia (λένε, δήθεν, τάχα, υποτίθεται ότι), które pozwalają zrelacjonować twierdzenie, nie ręcząc za nie, oraz środki łagodzące (θα έλεγα, μου φαίνεται, κάπως), które osłabiają twoje własne wypowiedzi.

Zasada

1. θα to nie czas gramatyczny, lecz partykuła modalna. Z formą czasownika skierowaną ku przyszłości przewiduje; z formą wskazującą już na teraźniejszość lub przeszłość wnioskuje. To forma czasownika razem z odniesieniem czasowym zdania decyduje, którą interpretację otrzymasz:

• θα + czas teraźniejszy → wniosek dotyczący chwili obecnej: θα κοιμάται τώρα „ona chyba teraz śpi”. Ta sama forma to również czas przyszły ciągły z lekcji 24, więc przysłówek wskazujący na przyszłość przywraca odczytanie przewidujące: όλο το καλοκαίρι θα δουλεύω εκεί „będę tam pracować całe lato”.
• θα + aoryst → wniosek dotyczący zakończonego zdarzenia z przeszłości: θα έφυγε „musiał wyjść”.
• θα + perfekt → wniosek dotyczący zdarzenia z przeszłości mającego znaczenie dla teraźniejszości: θα το έχει ξεχάσει „musiał to zapomnieć”.
• θα + imperfekt → wniosek dotyczący stanu w przeszłości lub sytuacji trwającej: θα ήταν δέκα η ώρα „musiała być dziesiąta”.

Porównaj Θα φύγει αύριο (dokonana forma niebeprzeszła = czas przyszły, „wyjdzie”) z Θα έφυγε χθες (aoryst = wniosek, „musiał wyjść wczoraj”). Ta sama partykuła, przeciwne odniesienie czasowe. To najbardziej przydatna rzecz w tej lekcji i ta, którą osoby mówiące po angielsku najczęściej odczytują błędnie.

2. μπορεί / πιθανόν / ίσως / ενδεχομένως łączą się z να + dowolnym tematem. Tu wybór aspektu jest zwykły (μπορεί να φεύγει „być może właśnie wychodzi” wobec μπορεί να φύγει „być może wyjdzie”), a temat przeszły po να daje możliwość dotyczącą przeszłości (μπορεί να έφυγε). Epistemiczne μπορεί jest bezosobowe: zastygło w 3. osobie liczby pojedynczej i nigdy nie zgadza się z podmiotem. Osobowe μπορώ/μπορείς/μπορούν to czasownik umiejętności, w praktyce inne słowo.

3. πρέπει να jest dwuznaczne, a aspekt to rozstrzyga. Z dokonaną formą niebeprzeszłą zwykle jest deontyczne (obowiązek): πρέπει να φύγει „musi wyjść”. Z formą przeszłą może być tylko epistemiczne (wniosek): πρέπει να έφυγε „musiał wyjść”. Podobnie jak μπορεί, epistemiczne πρέπει jest bezosobowe.

4. Przysłówki pewności łączą się ze zwykłym trybem oznajmującym (σίγουρα ήρθε, μάλλον δεν το άκουσε) albo z θα (μάλλον θα ήρθε, δύσκολα θα προλάβουμε). Tylko ίσως, πιθανόν i ενδεχομένως wciągają czasownik w να / goły tryb łączący — a przy zwykłym domyśle ίσως nie łączy się z θα: nie Ίσως θα έρθει, lecz Ίσως έρθει. Jedynym miejscem, gdzie ίσως θα czuje się dobrze, jest grzeczny tryb przypuszczający: Ίσως θα ήταν καλύτερα να φύγουμε.

5. Wskaźniki zasłyszenia zdejmują z ciebie odpowiedzialność. λέει / λένε („podobno, mówią, że”), υποτίθεται ότι („rzekomo”), κατά τα λεγόμενα („według tego, co mówi X”) są neutralnymi relacjami; δήθεν i τάχα dodają otwarty sceptycyzm — mówiący sygnalizuje, że twierdzenie jest prawdopodobnie fałszywe.

6. Przeczenie po να to μην, a nie δεν: μπορεί να μην ήρθε.

Formy i schematy

θα + czas teraźniejszy — wniosek dotyczący teraźniejszości (δουλεύω)

θα + αόριστος — wniosek dotyczący zakończonego zdarzenia z przeszłości (φεύγω). Zwróć uwagę na augment i przesunięcie akcentu: έφυγα → φύγαμε.

θα + παρακείμενος — wniosek mający znaczenie dla teraźniejszości (ξεχνάω)

θα + παρατατικός — wniosek dotyczący stanu w przeszłości (είμαι)

Bezosobowe μπορεί / πρέπει z obydwoma tematami (φεύγω)

Skala pewności

Zasłyszenie i środki łagodzące

Przykłady

Typowe błędy

• Ίσως θα έρθει. -> Ίσως έρθει. / Ίσως να έρθει. — przy domyśle dotyczącym tego, co się wydarzy, ίσως nie łączy się z θα; łączy się z gołą formą dokonaną niebeprzeszłą albo z να. (Grzeczne Ίσως θα ήταν καλύτερα… to tryb przypuszczający, inny wzorzec.)
• Μπορούν να έφυγαν. -> Μπορεί να έφυγαν. — epistemiczne μπορεί jest bezosobowe i zastygłe w 3. osobie liczby pojedynczej; osobę niesie czasownik po να.
• Θα έφυγε αύριο. -> Θα φύγει αύριο. — θα + aoryst to wniosek dotyczący przeszłości, więc nie może przy sobie mieć przysłówka przyszłościowego; przyszłość wymaga dokonanej formy niebeprzeszłej.
• Πιθανόν θα το ξέχασε. -> Πιθανόν να το ξέχασε. — πιθανόν i ενδεχομένως zachowują się jak ίσως: να, a nie θα.
• Μπορεί να δεν ήρθε. -> Μπορεί να μην ήρθε. — wewnątrz zdania z να przeczeniem jest μην; δεν przeczy tylko trybowi oznajmującemu.
• Πρέπει να φύγει χθες. -> Πρέπει να έφυγε χθες. — z dokonaną formą niebeprzeszłą πρέπει να patrzy w przód, nie wstecz; dedukcja dotycząca przeszłości wymaga formy przeszłej.
• Μάλλον να ήρθε. -> Μάλλον ήρθε. / Μάλλον θα ήρθε. — μάλλον, προφανώς i σίγουρα modyfikują tryb oznajmujący (albo θα + czasownik) i nigdy nie wprowadzają να.
• Υποτίθεται να έρθει στις οκτώ. -> Υποτίθεται ότι θα έρθει στις οκτώ. — υποτίθεται łączy się z ότι/πως plus pełnym zdaniem, a nie z να.
• Κατά τα λεγόμενα του, έφυγε. -> Κατά τα λεγόμενά του, έφυγε. — λεγόμενα jest akcentowane na trzeciej sylabie od końca, więc następująca po nim klityka wymusza drugi akcent.

Wskazówki

• Sprawdź każde napotkane θα, pytając „czy to może być jutro?”. Jeśli forma czasownika wskazuje wstecz albo na tę chwilę, θα znaczy musiał, a nie będzie.
• Warto powtarzać na głos potrójne ćwiczenie θα φύγει / θα φεύγει / θα έφυγε („wyjdzie” / „chyba właśnie wychodzi” / „musiał wyjść”), aż stanie się automatyczne; to najszybszy sposób, by przyswoić cały system.
• Pamiętaj o dwóch skostniałych formach bezosobowych, μπορεί i πρέπει. Jeśli złapiesz się na tym, że odmieniasz je dla domysłu, wróciłeś do znaczenia umiejętności lub obowiązku.
• μπορεί i αποκλείεται zawsze chcą να; ίσως, πιθανόν i ενδεχομένως łączą się z να albo gołym czasownikiem (Ίσως έρθει, Ενδεχομένως άλλαξε γνώμη); μάλλον, προφανώς, σίγουρα, οπωσδήποτε, δύσκολα wszystkie chcą trybu oznajmującego albo θα. Ucz się tych trzech list jako list.
• δήθεν i τάχα nie są neutralne. Użycie ich w odniesieniu do wyjaśnienia kolegi mówi wprost, że w nie nie wierzysz — sięgnij po υποτίθεται ότι albo κατά τα λεγόμενά του, gdy chcesz jedynie zacytować źródło.
• Greckie środki łagodzące skupiają się na początku zdania: Θα έλεγα ότι…, Μου φαίνεται πως…, Απ’ ό,τι καταλαβαίνω… Zaczynanie od nich daje ci czas na zastanowienie i brzmi znacznie bardziej idiomatycznie niż doczepione na końcu ίσως.
• W piśmie rejestr formalny niosą κατά πάσα πιθανότητα i ενδεχομένως; w mowie niemal całą pracę wykonują μάλλον i μπορεί να.