W skrócie

Większość greckich rzeczowników wybiera jeden rodzaj, jeden temat i jeden zestaw końcówek i się go trzyma. Niewielka, ale bardzo częsta grupa się temu wymyka. Może pójść nie tak jednocześnie na cztery sposoby, a ta lekcja omawia je po kolei:

• Rzeczowniki nijakie o zmiennym temacie zmieniają temat między liczbą pojedynczą a mnogą: το φως, ale τα φώτα.
• Liczby mnogie rozdzielające znaczenie: jedna liczba pojedyncza, dwie liczby mnogie, dwa różne znaczenia — οι λόγοι „powody” wobec τα λόγια „słowa”.
• Rzeczowniki rodzaju wspólnego (κοινού γένους) mają jedną formę zarówno dla mężczyzny, jak i kobiety; to, o kogo chodzi, wskazuje tylko przedimek, przymiotnik i zaimek — ο γιατρός / η γιατρός.
• Rzeczowniki niekompletne mają braki w odmianie: niektóre istnieją tylko w liczbie mnogiej (τα Χριστούγεννα), inne tylko w liczbie pojedynczej (rzeczowniki niepoliczalne, takie jak το ρύζι), a jeszcze inne po prostu nie mają używalnego dopełniacza liczby mnogiej.

Nieodmienne zapożyczenia, takie jak zagraniczni krewni słowa το τρένο (το ταξί, το μετρό), należą do lekcji 30; nie są „nieregularne”, są po prostu zastygłe.

Zasada

1. Rzeczowniki nijakie o zmiennym temacie. Mianownik i biernik liczby pojedynczej są krótkie; każda inna forma jest zbudowana na dłuższym temacie, który widać dopiero w dopełniaczu liczby pojedynczej. Naucz się pary το φως - του φωτός, a liczba mnoga τα φώτα wyniknie z niej automatycznie. Ten wzorzec pochodzi ze starożytnych rzeczowników nijakich, które przetrwały w mowie potocznej (κρέας, γάλα, φως), oraz z kilku rzeczywiście książkowych rzeczowników (γεγονός, καθεστώς), a także z jednego potocznego typu demotycznego, το βράδυ - του βραδιού - τα βράδια, gdzie -ι- końcówki połyka sylabę.

2. Liczby mnogie rozdzielające znaczenie. Kilka rzeczowników rodzaju męskiego na -ος zachowało dwie liczby mnogie: regularną męską i starszą nijaką. To nie są warianty stylistyczne — znaczą co innego, a wybór złej formy zmienia sens zdania. Liczba mnoga nijaka oznacza zwykle sens konkretny, potoczny, emocjonalny (τα λόγια, τα χρόνια, τα πλούτη); liczba mnoga męska — sens abstrakcyjny lub techniczny (οι λόγοι, οι χρόνοι, οι δεσμοί). τα δεσμά „łańcuchy, kajdany” tworzy parę z ο δεσμός w ten sam sposób, ale jest to osobno notowane słowo książkowe, a nie zwykła liczba mnoga.

3. Rzeczowniki rodzaju wspólnego. Nazwy zawodów i urzędów zakończone na -ος, -ής i -ας historycznie nie miały formy żeńskiej. Współczesna greka radzi sobie z tym, zostawiając rzeczownik bez zmian i zmieniając wszystko wokół niego: η υπουργός, η νέα υπουργός, η υπουργός η ίδια. Sam rzeczownik w starannym języku zwykle nie przyjmuje końcówki żeńskiej; formy żeńskie na -ίνα istnieją (η γιατρίνα, η υπουργίνα, η προεδρίνα, η δικηγορίνα) i należą do potocznego, swobodnego użycia, a nie są lekceważące. Wyjątkiem jest η βουλευτίνα: nie nosi już takiego nacechowania i jest używane jako zwykłe słowo.

4. Rzeczowniki niekompletne. Rzeczowniki pluralia tantum oznaczają okres, święto lub zbiór i wymagają zgody z czasownikiem w liczbie mnogiej, nawet gdy angielski używa liczby pojedynczej: Τα Χριστούγεννα πλησιάζουν. Rzeczowniki niepoliczalne działają odwrotnie: nie mają naturalnej liczby mnogiej, więc liczy się je za pomocą rzeczownika-miary, po którym następuje sam rzeczownik w bierniku — ένα κιλό ρύζι, τρία ποτήρια νερό. Gdy taki rzeczownik jednak dostaje liczbę mnogą, oznacza ona „porcje” lub „rodzaje”: δύο νερά (dwie butelki wody), τα κρέατα (rodzaje mięsa). Wreszcie, kilka z tych rzeczowników ma dopełniacz liczby mnogiej, którego rodzimi użytkownicy unikają; zwykłą ucieczką jest przyimek.

Formy i schematy

Grupa 1 — rzeczowniki nijakie o zmiennym temacie

Zwróć uwagę na akcent: κρέας zachowuje swój akcent w liczbie pojedynczej (του κρέατος), ale przesuwa go w dopełniaczu liczby mnogiej (των κρεάτων), ponieważ w tej starożytnej klasie dopełniacz liczby mnogiej na -ων jest akcentowany na drugiej sylabie od końca. φως jest akcentowane na końcówce w liczbie pojedynczej (του φωτός), a na temacie w liczbie mnogiej (τα φώτα, των φώτων).

Grupa 2 — jedna liczba pojedyncza, dwie mnogie

Grupa 3 — rzeczowniki rodzaju wspólnego

Grupa 4 — rzeczowniki niekompletne

Tylko liczba mnoga (nie istnieje liczba pojedyncza):

To samo zachowanie: τα εγκαίνια (uroczyste otwarcie), τα γηρατειά (starość), τα Θεοφάνια, τα κάλαντα (kolędy).

Tylko liczba pojedyncza (rzeczowniki niepoliczalne), liczone za pomocą miary:

Zwróć uwagę na budowę wyrażenia z liczbą: to rzeczownik-miara niesie liczebnik i przypadek, a rzeczownik niepoliczalny następuje po nim w bierniku, bez przedimka i bez dopełniacza.

Przykłady

Typowe błędy

• Τα Χριστούγεννα πλησιάζει -> Τα Χριστούγεννα πλησιάζουν — rzeczownik istniejący tylko w liczbie mnogiej wymaga czasownika w liczbie mnogiej, niezależnie od tego, jak pojedynczo wygląda angielskie słowo.
• Χρόνια πολλοί! -> Χρόνια πολλά! — τα χρόνια to liczba mnoga nijaka, więc przymiotnik również musi być w liczbie mnogiej nijakiej.
• Έφυγε για δύο λόγια -> Έφυγε για δύο λόγους — οι λόγοι to powody; τα λόγια to słowa, które ktoś powiedział.
• Πέρασα ωραίους χρόνους στην Κρήτη -> Πέρασα ωραία χρόνια στην Κρήτη — οι χρόνοι to czasy gramatyczne i tempa muzyczne, a nie lata twojego życia.
• Η γιατρός είναι έτοιμος -> Η γιατρός είναι έτοιμη — skoro przedimek to η, każde słowo zgadzające się z rzeczownikiem musi być w rodzaju żeńskim.
• Μίλησα με τον υπουργό και της είπα -> Μίλησα με την υπουργό και της είπα — rzeczownik rodzaju wspólnego zachowuje swoją formę, ale przedimek musi odpowiadać osobie, a nie końcówce.
• η τιμή του κρέας -> η τιμή του κρέατος — rzeczowniki nijakie o zmiennym temacie budują każdy przypadek poza mianownikiem i biernikiem liczby pojedynczej na dłuższym temacie.
• του γάλα -> του γάλατος (także του γάλακτος) — ta sama zasada; temat γαλατ-/γαλακτ- pojawia się tylko poza zwykłą liczbą pojedynczą.
• τα φωτά -> τα φώτα — liczba mnoga od το φως przesuwa akcent z powrotem na temat.
• Πάρε δύο κιλά ρυζιού -> Πάρε δύο κιλά ρύζι — po rzeczowniku-mierze rzeczownik niepoliczalny zostaje w bierniku; greka nie używa tu dopełniacza „z”.
• Δεν έχω ένα ψιλό -> Δεν έχω ψιλά — τα ψιλά istnieje tylko w liczbie mnogiej, podobnie jak angielskie „change” (drobne).

Wskazówki

• Rzeczownik nijaki o zmiennym temacie ucz się jako parę: το φως - του φωτός. Dopełniacz liczby pojedynczej daje ci temat dla całej liczby mnogiej, więc nigdy nie musisz uczyć się τα φώτα osobno.
• Traktuj rozdzielone liczby mnogie jako dwa osobne słówka z dwoma różnymi tłumaczeniami. οι λόγοι i τα λόγια mają wspólne hasło słownikowe, ale nic poza tym.
• Przy rzeczownikach ο/η patrz wokół rzeczownika. W «Η πρόεδρος που διορίστηκε είναι νέα» to trzy inne słowa niosą informację o rodzaju, a sam rzeczownik żadnej.
• Jeśli dopełniacz liczby mnogiej wydaje się niemożliwy (των μεσάνυχτων, των πλούτων), przeformułuj zdanie z przyimkiem: «η ώρα μετά τα μεσάνυχτα», «ένας άνθρωπος με πλούτη».
• Gdy rzeczownik niepoliczalny pojawia się w liczbie mnogiej, spodziewaj się porcji lub rodzajów, a nie prawdziwego liczenia: δύο νερά w tawernie, τα κρέατα u rzeźnika.
• Pamiętaj o dodatkowym akcencie, gdy po słowie akcentowanym na trzeciej sylabie od końca następuje słaby zaimek: τα Χριστούγεννά μας, το αυτοκίνητό της. I odróżniaj «η γιατρός μου» (moja lekarka) od «η γιατρός μού είπε» (lekarka mi powiedziała).
• Formy żeńskie takie jak η γιατρίνα, η υπουργίνα czy η προεδρίνα są w porządku wśród znajomych, ale nie pasują do tekstu formalnego; bezpieczny rejestr to zawsze η γιατρός, η υπουργός, η πρόεδρος. Wyjątkiem jest η βουλευτίνα — nie jest już traktowane jako potoczne i funkcjonuje obok η βουλευτής.