W skrócie

Przyimki to małe słowa, które stawiają jedną rzecz w relacji do drugiej: w domu, ze szkoły, do miasta, z przyjacielem. Arabski potrzebuje ich około tuzina, i to jedne z pierwszych słów, które rozpoznasz w dowolnym tekście. Angielskie przyimki słyną z nieprzewidywalności; arabskie też są nieprzewidywalne, gdy idzie o znaczenie — ale ich gramatyka to jedna mechaniczna reguła, która nie ma wyjątku.

Ta reguła siedzi w nazwie. جَرّ znaczy „przyciąganie”, a حَرْفُ جَرّ przyciąga rzeczownik za sobą do dopełniacza: rzeczownik staje się مَجْرور i zwykle kończy się kasrą. فِي بَيْتٍ، فِي البَيْتِ، إِلَى المَدينَةِ — każde z nich kończy się tym samym dźwiękiem. Więc ta lekcja to naprawdę krótka lista słownictwa plus jedna końcówka, owinięte w trzy nawyki pisowni: trzy z tych słów pisze się przyklejone do następnego, jedno zmienia kształt przed الـ, a wszystkie biorą zaimki przyłączane, które poznałeś w lekcji 7.

Zasada

1. Jedna reguła: cokolwiek następuje, jest مَجْرور. Postaw przyimek przed rzeczownikiem, a końcowa samogłoska rzeczownika staje się kasrą (punkt 6 ma jedną klasę rzeczowników, która ten sam dopełniacz pokazuje fathą). Nic innego w rzeczowniku się nie zmienia — zachowuje przedimek albo tanwin, zachowuje rodzaj i liczbę — rusza się tylko końcówka przypadka:

• nieokreślone, więc kasra jest podwojona (tanwin kasry, ـٍ): فِي بَيْتٍ، مِنْ مَدْرَسَةٍ، مَعَ صَديقٍ
• określone z الـ, więc pojedyncza kasra (ـِ): فِي البَيْتِ، مِنَ المَدْرَسَةِ، إِلَى المَدينَةِ
• określone zaimkiem przyłączanym, ta sama pojedyncza kasra pod przyrostkiem: فِي بَيْتِهِ، مَعَ صَديقِنا

Przymiotnik opisujący ten rzeczownik idzie za nim do dopełniacza, dokładnie jak mówiła lekcja 8: فِي البَيْتِ الكَبيرِ „w dużym domu”, فِي بَيْتٍ كَبيرٍ „w jakimś dużym domu”. Przymiotnik kopiuje i przypadek, i określoność, więc dwa słowa się rymują.

To pierwsze miejsce na ścieżce, w którym końcówkę przypadka wymusza na tobie inne słowo. Naucz się tego jako odruchu: najpierw przyimek, potem kasra, nic do myślenia w środku.

2. Trzynaście, których naprawdę potrzebujesz. Podręczniki arabskiego wyliczają około siedemnastu حُروف جَرّ, z których kilka spotkasz tylko w poezji i przysięgach. Roboczy zestaw jest w tabeli poniżej. Kilka uwag wartych posiadania, zanim ich użyjesz:

• في to i „w”, i „na/przy” — arabski nie rozdziela ich tak, jak angielskie „in” / „at”; polskie „w” często też nie.
• بِـ to narzędzie („długopisem”), środek („samochodem”), i często po prostu „w / na” przy miejscach i cenach.
• مَعَ to towarzystwo — „z przyjacielem” — i nigdy narzędzie. Angielskie „with” pokrywa oba; polski rozdziela je (narzędnik na narzędzie, „z” na towarzystwo), więc instynkt jest tu po twojej stronie — byle nie iść za angielskim.
• عِنْدَ to „u kogoś, w czyimś posiadaniu”; to też sposób, w jaki arabski mówi „mieć” (lekcja 17).
• لِـ to „dla, do, należący do”; كَـ to „jak, jako”.

Trzy wiersze na dole tabeli potrzebują przypisu. بَعْدَ i قَبْلَ to wcale nie naprawdę حُروف جَرّ — to ظُروف, okoliczniki czasu i miejsca, i tak samo مَعَ i عِنْدَ, jeśli być ścisłym. حَتَّى należy do tradycyjnej listy przyimków, ale przez większość czasu spotkasz je przed czasownikiem jako „aż / żeby” (lekcja 33). Wszystkie są tu wydrukowane z jednego praktycznego powodu: niezależnie od etykiety, słowo po nich jest w dopełniaczu, więc zadanie ucznia jest identyczne. Ich własne zachowanie — czemu same niosą fathę, بَعْدَ i قَبْلَ używane bez rzeczownika po sobie — to lekcja 31.

3. Trzy z nich są przedrostkami: بِـ، لِـ، كَـ. To pojedyncze litery, a pojedyncza litera nie może stać sama w piśmie arabskim. Łączy się je z następnym słowem bez żadnej spacji, i spacja to błąd, który widać:

• بِ + قَلَمٍ = بِقَلَمٍ „długopisem”، بِ + سَيّارَةٍ = بِسَيّارَةٍ „samochodem”
• لِ + مُديرٍ = لِمُديرٍ „dla dyrektora”، كَ + نَهْرٍ = كَنَهْرٍ „jak rzeka”

Przed الـ بِـ i كَـ po prostu siadają na wierzchu, a alif zostaje tam, gdzie jest: بِالقَلَمِ، بِالسَّيّارَةِ، كَالشَّمْسِ، كَالنَّهْرِ.

لِـ jest wyjątkiem: alif الـ znika. لِ + الطّالِبِ pisze się لِلطّالِبِ — dwa lam i bez alifu — a لِ + المُديرِ pisze się لِلْمُديرِ. Gdyby rzeczownik sam zaczynał się od ل, dostałbyś w zasadzie trzy lam; arabski pisze tylko dwa: لِ + اللُّغَةِ = لِلُّغَةِ „dla języka”. Żaden inny przyimek tego nie robi, i to zmiana wyłącznie pisowni — słowo wymawia się dokładnie tak, jak byś się spodziewał.

Dwa mniejsze nawyki لِـ. Przed rzeczownikiem zachowuje kasrę (لِطالِبٍ، لِلْمُديرِ), ale przed zaimkiem przełącza się na fathę: لَهُ، لَها، لَكُمْ — z wyjątkiem pierwszej osoby, لي. A كَـ, jedyne spośród tych, w zwykłym współczesnym arabskim literackim nie używa się z zaimkiem przyłączanym: „jak on” mówisz مِثْلَهُ, nie كَهُ.

4. مِنْ staje się مِنَ przed الـ. Lam przedimka niesie sukun, a ن od مِنْ niesie sukun, i arabski nie wymówi dwóch bezsamogłoskowych spółgłosek pod rząd. Pierwsza pożycza więc samogłoskę: مِنْ + البَيْتِ = مِنَ البَيْتِ، مِنَ المَدْرَسَةِ، مِنَ الصَّباحِ.

Zwykła samogłoska pomocnicza to kasra, i to ją bierze عَنْ: عَنِ الكِتابِ، عَنِ الرِّحْلَةِ. مِنْ jest wyjątkiem ze swoją fathą. Oba to fakty wymowy, które drukuje wokalizacja; pisownia liter nigdy się nie zmienia.

To samo zderzenie po cichu skraca długą samogłoskę في، عَلى i إِلى przed przedimkiem — فِي البَيْتِ mówi się „fi-l-bayt” — ale w piśmie nie zmienia się nic, więc możesz po prostu pozwolić ustom to zrobić.

5. Zaimki się przyłączają, dokładnie jak w lekcji 7. Przyimek plus zaimek to jedno słowo, a zaimek siedzi w szczelinie dopełniacza, choć kasry na nim nie widać: لي، لَهُ، بِهِ، مِنّي، عَنّي، مَعَها، عِنْدَهُمْ. Trzy spoiny do zapamiętania, wszystkie z lekcji 7:

• مِنْ i عَنْ podwajają swoje ن przed ـي i ـنا: مِنّي، مِنّا، عَنّي، عَنّا.
• عَلى i إِلى zamieniają końcowe ى z powrotem w ي: عَلَيْهِ، عَلَيْكَ، إِلَيْها، إِلَيْنا. W pierwszej osobie dwa ja zlewają się: عَلَيَّ، إِلَيَّ. A في robi to samo tylko raz: فِيَّ, wobec zwykłego فيهِ، فيها.
• هُ staje się هِ po kasrze albo ي: بِهِ، فيهِ، عَلَيْهِ، إِلَيْهِمْ — ale مِنْهُ، عَنْهُ، مَعَهُ، عِنْدَهُ.

6. Pułapka diptotów: niektóre rzeczowniki biorą tu fathę, nie kasrę. Mała, ale bardzo częsta klasa rzeczowników — الاسْمُ المَمْنوعُ مِنَ الصَّرْفِ, „imię, któremu wzbroniona jest pełna odmiana” — odmawia tanwinu i używa fathy tam, gdzie wszystko inne używa kasry. Więc po przyimku dostajesz:

• إِلى مَكَّةَ، مِنْ مِصْرَ، مَعَ أَحْمَدَ، لِفاطِمَةَ — nazwy miejsc i imiona osób
• فِي مَدارِسَ، فِي مَساجِدَ، بِمَفاتيحَ — łamane liczby mnogie o kształcie مَفاعِل / مَفاعيل
• فِي بَيْتٍ أَخْضَرَ — kształty koloru i elativu أَفْعَل
• مَعَ أَصْدِقاءَ — oraz rzeczowniki kończące się długim ـاء, takie jak liczby mnogie أَفْعِلاء

Klauzula ratunkowa: połóż الـ na takim rzeczowniku albo zrób z niego pierwsze słowo إِضافَة, a znowu zachowuje się normalnie — فِي المَدارِسِ، فِي مَدارِسِ المَدينَةِ. Które rzeczowniki należą do klasy i dlaczego, to lekcja 41. Na razie rozpoznawaj powyższe rodziny i nie wpychaj na nie kasry.

7. Nie słychać tego i zwykle nie widać. Dwa uczciwe ostrzeżenia. Gdy mówca zatrzymuje się na końcu frazy, końcowej samogłoski po prostu się nie wymawia — فِي البَيْتْ — więc kasry, której się uczysz, słychać tylko wtedy, gdy zdanie idzie dalej. A zwykłe pismo arabskie nie drukuje żadnych znaków samogłoskowych: في البيت to to, co naprawdę przeczytasz. Końcówka i tak jest gramatycznie na miejscu i i tak rozstrzyga, jak zdanie się rozbiera; po prostu jest niewidoczna. Do tego służy lekcja przewodnika wymowy o czytaniu tekstu bez wokalizacji, i właśnie dlatego ta ścieżka wokalizuje wszystko.

8. Czego ta lekcja świadomie nie robi. Którego przyimka dany czasownik żąda — czemu to بَحَثَ عَنْ na „szukać” i حَصَلَ عَلى na „uzyskać” — to inny temat i ma własną lekcję (30); taki przyimek jest częścią hasła słownikowego czasownika, nie sprawą logiki. Powiedzenie „mam” przez عِنْدي albo لي to lekcja 17. A dwa rzeczowniki sklejone w „drzwi domu”, co też daje dopełniacz, to إِضافَة z lekcji 20 — inny mechanizm z tą samą widoczną końcówką.

Formy i schematy

Trzynaście przyimków. Ostatnie trzy wiersze to te pograniczne, opisane wyżej.

Trzy, które pisze się łącznie. Zauważ pustą komórkę: كَـ nie bierze zaimka.

Jak wygląda dopełniacz na różnych rodzajach rzeczownika. Pierwsze sześć to te, których potrzebujesz dziś — regularna żeńska liczba mnoga wśród nich i tak bierze zwykłą kasrę, jak wszystko powyżej; ostatnie dwa są wydrukowane, żebyś je rozpoznawał, i objaśnia się je w lekcjach 40 i 46, gdzie regularną męską liczbę mnogą i liczbę podwójną znaczy litera, nie samogłoska.

Końcówki zaimkowe, najpierw na czterech, które zachowują się prosto:

I na tych, które przekształcają się na spoinie:

Żeńskie liczby mnogie i liczby podwójne wsuwają się tam, gdzie byś się spodziewał: لَكُنَّ، لَهُنَّ، لَكُما، لَهُما، مِنْهُنَّ، عَلَيْهِما، فيهِنَّ، عِنْدَهُما. Lekcja 7 ma pełny zestaw.

Przykłady

Typowe błędy

• فِي البَيْتُ -> فِي البَيْتِ — przyimek wymusza kasrę na rzeczowniku. Damma po przyimku jest zawsze błędna, jakkolwiek naturalnie czułaby się forma słownikowa.
• فِي بَيْتٌ -> فِي بَيْتٍ — rzeczownik nieokreślony zachowuje tanwin, ale musi to być tanwin dopełniacza: dwie kasry, nie dwie dammy.
• مِنْ المَدْرَسَةِ -> مِنَ المَدْرَسَةِ — ن od مِنْ nie może zachować sukunu przed bezsamogłoskowym lam الـ, więc bierze fathę. Porównaj عَنِ الكِتابِ, które zamiast tego bierze kasrę.
• لِ الطّالِبِ / لِالطّالِبِ -> لِلطّالِبِ — لِـ jest przyklejone, a alif przedimka odpada. Dwa lam, bez spacji, bez alifu.
• ب القَلَمِ -> بِالقَلَمِ — to samo klejenie dla بِـ i كَـ, choć te dwa zachowują alif. Pojedyncza litera nigdy nie stoi sama jako słowo.
• إِلى مَكَّةِ -> إِلى مَكَّةَ — مَكَّة to diptot, więc jego dopełniacz to fatha. To samo dla مِنْ مِصْرَ، مَعَ أَحْمَدَ.
• فِي المَدارِسَ -> فِي المَدارِسِ — i błąd odwrotny: gdy diptot niesie الـ, znowu bierze zwykłą kasrę.
• مِنْي / عَنْي -> مِنّي / عَنّي — oba podwajają swoje ن przed ـي i ـنا.
• عَلىهِ / إِلىها -> عَلَيْهِ / إِلَيْها — alif maksura staje się ي, gdy tylko cokolwiek przyłączy się z tyłu.
• مَعَ أَنا / لِ هُوَ -> مَعي / لَهُ — zaimek niezależny nigdy nie stoi po przyimku. Zestaw przyłączany z lekcji 7 to jedyna opcja.

Wskazówki

• Przeucz jeden odruch: przyimek, potem kasra. Jeśli potrafisz to automatycznie, masz dziewięćdziesiąt procent tej lekcji, i tak będzie jeszcze na C1.
• Chowaj każdy przyimek wewnątrz całej frazy — فِي البَيْتِ، مِنَ المَدْرَسَةِ، عَلَى الطّاوِلَةِ — nie jako gołe słowo z angielską glosą. Końcówka przychodzi wtedy za darmo.
• Pisz بِـ، لِـ، كَـ przyłączone od pierwszego dnia. Jeśli ręka chce zostawić spację, złożyłeś je jako słowa zamiast jako litery.
• Powiedz لِلطّالِبِ na głos jako jedno słowo, aż brakujący alif przestanie czuć się jak literówka.
• بِـ czy مَعَ to para do ćwiczenia: بِالسِّكّينِ „nożem” (narzędzie), مَعَ أَخي „z bratem” (towarzystwo).
• Na razie nie przejmuj się, które rzeczowniki są diptotami. Rozpoznawaj dwie rodziny — obce albo żeńskie nazwy własne i liczby mnogie o kształcie مَفاعِل — a resztę zostaw lekcji 41.
• Nie spodziewaj się, że przyimek nałoży się na jedno angielskie słowo. Czasowniki arabskie wybierają własne przyimki i te pary będziesz uczyć się czasownik po czasowniku, począwszy od lekcji 30.
• Ćwicz końcówki w środku zdania, nie na jego końcu. W pauzie końcowa samogłoska znika, więc fraza, którą zawsze mówisz w izolacji, niczego nie uczy o przypadku.