W skrócie

Angielski stawia małe słowo przed rzeczownikiem: „a house”, „the house”. Polski takiego słowa nie ma. Arabski oznacza tę samą różnicę w dwóch innych miejscach — na samym końcu rzeczownika i na samym jego początku — dwoma znakami, które nigdy nie mogą siedzieć na tym samym słowie. Podwojony znak samogłoskowy zwany tanwinem mówi, że rzeczownik jest nieokreślony: بَيْتٌ. Przedrostek الـ mówi, że jest określony: البَيْتُ. Wybierasz jeden. Napisanie obu, jak w *الْبَيْتٌ, to jeden z najczęstszych błędów początkującego, i to nie drobna pomyłka: to jak napisać „a the house”.

الـ pisze się identycznie przed każdym rzeczownikiem, ale nie zawsze słychać je tak samo. Przed czternastoma literami zwanymi حُروف شَمْسِيَّة, ل milknie, a następna spółgłoska zamiast tego się podwaja — الشَّمْسُ. Przed pozostałymi czternastoma, حُروف قَمَرِيَّة, ل wymawia się normalnie — القَمَرُ. Do tego cała rodzina rzeczowników jest już określona bez الـ: nazwy, zaimki, wskazujące i wszystko, co niesie końcówkę dzierżawczą.

Zasada

1. Jeden rzeczownik, jeden znak. Określoność to przełącznik dwupołożeniowy, i arabski nie pozwoli ci pociągnąć obu dźwigni naraz:

• nieokreślone: بَيْتٌ (jakiś dom), كِتابٌ (jakaś książka), مَدْرَسَةٌ (jakaś szkoła)
• określone: البَيْتُ (ten dom), الكِتابُ (ta książka), المَدْرَسَةُ (ta szkoła)

Zauważ, co dzieje się z końcówką. Rzeczownik nieokreślony kończy się podwojonym znakiem ـٌ; określony — pojedynczym ـُ. Tanwin to dokładnie samogłoska przypadka plus dźwięk ن, który się słyszy, ale nigdy nie pisze jako litery. Więc *الْبَيْتٌ i *الْكِتابًا są niemożliwe: w chwili, gdy الـ siada z przodu, końcówka traci drugą kreskę.

2. Tanwin istnieje we wszystkich trzech przypadkach. Poprzednia lekcja wprowadziła trzy końcówki rzeczownika. Każda ma nieokreślonego bliźniaka, i parowanie jest całkowicie regularne:

Nie myśl o tanwinie jako o „końcówce nieokreślonych rzeczowników” w liczbie pojedynczej; myśl o nim jako o całym zestawie ـٌ ـً ـٍ, z których każdy niesie swój przypadek i komunikat „nieokreślone”. Który przypadek rzeczownik bierze w danym zdaniu, rozstrzyga zdanie, nie ta lekcja.

3. الـ nigdy nie zmienia pisowni. Cokolwiek po nim następuje — litera słoneczna, litera księżycowa, hamza — zawsze piszesz أَلِف + لام, złączone z rzeczownikiem bez spacji: البَيْتُ، الشَّمْسُ، الأُسْتاذُ. Arabski nie ma osobnego słowa na „the”, i po الـ nigdy nie zostawia się spacji.

4. Litery słoneczne: ل się pisze, ale nie wymawia. Czternaście spółgłosek połyka ل przedimka. Gdy jedna z nich stoi po الـ, ل nie jest słyszane wcale; zamiast tego sama litera słoneczna się podwaja, a to podwojenie zaznaczasz szaddą:

الشَّمْسُ، الرَّجُلُ، النّورُ، السَّلامُ، الطّالِبُ، الدَّرْسُ، الزَّيْتُ، الصَّديقُ

W pełni wokalizowanym piśmie ل przedimka przy literze słonecznej nie niesie żadnego znaku — ani samogłoski, ani sukunu — bo nie ma tam nic do wymówienia. Szadda na następnej literze to twoja instrukcja: przytrzymaj tę spółgłoskę dwa razy dłużej.

5. Litery księżycowe: ل się wymawia. Pozostałe czternaście zostawiają przedimek nietknięty. Tu ل jest słyszane, a następna litera pojedyncza. Ścisła wokalizacja kładzie sukun na tym ل — الْقَمَرُ — choć większość druku, w tym listy w tej lekcji, zostawia go bez znaku:

القَمَرُ، الكِتابُ، البَيْتُ، المَدْرَسَةُ، الوَلَدُ، الجَبَلُ، العَيْنُ، الهاتِفُ

Obie nazwy biorą się z samych słów-przykładów: شَمْس zaczyna się literą słoneczną, a قَمَر księżycową, więc każde słowo pokazuje własną klasę.

6. Dlaczego podział nie jest dowolny. Każda z czternastu liter słonecznych powstaje czubkiem albo brzegiem języka przy zębach albo wałku tuż za nimi — w tym samym miejscu, gdzie robi się ل. Spółgłoska z tego samego miejsca po prostu wchłania sąsiadkę. Litery księżycowe powstają gdzie indziej: na wargach, w gardle, z tyłu jamy ustnej. Język więc zwykle sam przewidzi klasę — ale klasy ustalono przy starszej wymowie, więc sprawdzaj listę, gdy nie jesteś pewien. ج to pułapka: dziś robi się je z przodu jamy ustnej jak literę słoneczną, a jednak jest księżycowe — الجَبَلُ, nigdy *الجَّبَل. I zauważ najzgrabniejszy przypadek ze wszystkich: ل samo jest literą słoneczną, więc podwaja się w siebie — اللُّغَةُ، اللَّيْلُ، اللَّوْنُ.

7. هَمْزَةُ الوَصْل: alif odpada po poprzedzającym słowie. Alif الـ to alif „łączący” (lekcja o hamzie w przewodniku wymowy). Wymawia się go tylko wtedy, gdy przedimek otwiera wypowiedź. Gdy tylko inne słowo stanie przed nim, alifu nie wymawia się wcale, a przedimek opiera się wprost na ostatniej samogłosce tamtego słowa — oba biegną razem jednym tchem:

• قَرَأْتُ الْكِتابَ — końcówka قَرَأْتُ wchodzi prosto w ل
• ذَهَبْتُ إِلَى الْمَدْرَسَةِ
• الوَلَدُ فِي الْبَيْتِ
• خَرَجْتُ مِنَ الْبَيْتِ — مِنْ kończy się spółgłoską, więc pożycza samogłoskę, żeby się połączyć. Ta samogłoska to fatha, i مِنْ jest tu wyjątkiem: prawie każde inne słowo z sukunem na końcu pożycza kasrę — عَنِ الْمَكْتَبِ، هَلِ الْمِفْتاحُ جاهِزٌ؟، وَصَلَتِ الطّائِرَةُ — a liczba mnoga ـمْ od هُمْ i أَنْتُمْ pożycza zamiast tego dammę (lekcja 6)

Ten sukun na ل jest tam w obu pozycjach; w środku zdania zmienia się tylko alif, który przestaje być wymawiany — więc الْ wewnątrz zdania czyta się prosto z samogłoski poprzedniego słowa. Słowo kończące się długą samogłoską niczego nie pożycza: długa samogłoska odpada zamiast tego, a wokalizacja pokazuje to, co zostało, jako fathę na ل w إِلَى i عَلَى — إِلَى الْمَدْرَسَةِ، عَلَى الصُّنْدوقِ — więc pisownia nigdy się nie zmienia, nowy jest tylko znak. Koran i inne teksty sakralne zaznaczają niemy alif waslą, główką małego ص pisaną nad nim (ٱ); zwykły druk, w tym ta lekcja, zostawia alif goły. Przy literze słonecznej nic dodatkowego nie widać, bo ل od początku nie miało znaku: رَأَيْتُ الشَّمْسَ.

8. Pisanie tanwinu fathy. Tanwin biernika to jedyny, który zmienia pisownię słowa: dodaje się dodatkowy alif jako siedzenie dla niego, i ten alif jest niemy.

• كِتابًا، بَيْتًا، وَلَدًا، جَديدًا

W druku są w użyciu dwie pozycje — nad ostatnią literą (كِتابًا) albo nad dodanym alifem (كِتاباً). To to samo; pisz na pierwszy sposób i czytaj oba. Trzy grupy słów nie biorą dodatkowego alifu:

• wyrazy kończące się na ة: مَدْرَسَةً، سَيّارَةً، كَلِمَةً
• wyrazy kończące się na ء, które już siedzi na długim alifie: ماءً، سَماءً، دَواءً
• wyrazy kończące się na ى: فَتًى، مَعْنًى، مَقْهًى

Ale hamza, która nie stoi po długim alifie, zachowuje się jak każda inna spółgłoska i siedzenie bierze: شَيْئًا، جُزْءًا، عِبْئًا.

9. Określone bez الـ. Nie sięgaj po الـ za każdym razem, gdy angielski mówi „the”. Kilka klas wyrazów jest z natury określonych i odrzuca przedimek:

• nazwy własne: مُحَمَّدٌ، فاطِمَةُ، مِصْرُ، لُبْنانُ — więc *الْمُحَمَّد jest błędne. (Szereg nazw miejsc niesie przedimek jako część samej nazwy: القاهِرَةُ، المَغْرِبُ، العِراقُ. Te zapamiętaj tak, jak są napisane.)
• zaimki: هُوَ، هِيَ، أَنا، أَنْتَ (lekcja 6)
• wskazujące: هٰذا، هٰذِهِ، ذٰلِكَ (lekcja 13)
• rzeczowniki z końcówką dzierżawczą: كِتابي، بَيْتُكَ، سَيّارَتُها (lekcja 7) — „moja książka” to już ta konkretna, więc *الْكِتابي jest niemożliwe
• pierwszy człon إِضافَة: بابُ الْبَيْتِ، مِفْتاحُ السَّيّارَةِ (lekcja 20) — pierwsze słowo nie bierze ani الـ, ani tanwinu; określoność czerpie z drugiego słowa, więc بابُ بَيْتٍ to „drzwi jakiegoś domu”

Jedna uczciwa zmarszczka: w pełni odmienna nazwa własna i tak pokazuje tanwin — مُحَمَّدٌ، خالِدٌ. Tam tanwin to tylko zwykła pełna końcówka słowa; nie mówi „nieokreślone”, bo nazwa z natury wskazuje jedną osobę. To jedyne miejsce, w którym tanwin i określoność współistnieją, i na A1 nic cię to nie kosztuje: po prostu nie kasuj tanwinu z nazw, które go mają.

10. Znacznik na później. Klasa rzeczowników zwana المَمْنوع مِنَ الصَّرْف nie bierze tanwinu wcale, w żadnym przypadku: فاطِمَةُ، أَحْمَدُ، مَدارِسُ. Ich końcówki działają inaczej i zajmuje się nimi lekcja 41. Na razie, jeśli spotkane słowo nie ma tanwinu tam, gdzie się go spodziewałeś, podejrzewaj tę grupę raczej niż literówkę.

Formy i schematy

Dwa znaki obok siebie, z dodanym rzeczownikiem żeńskim, żeby było widać, że ة nic w systemie nie zmienia:

Czternaście حُروف شَمْسِيَّة — ل znika, a litera się podwaja:

Czternaście حُروف قَمَرِيَّة — ل zachowuje sukun i jest wymawiane:

Przedimek na początku wypowiedzi wobec przedimka wewnątrz niej:

Tanwin biernika i jego siedzenie:

Przykłady

Typowe błędy

• الْبَيْتٌ -> البَيْتُ (ten dom) albo بَيْتٌ (jakiś dom) — rzeczownik nigdy nie może nieść przedimka i tanwinu jednocześnie. Zdecyduj, które masz na myśli.
• هٰذا كِتابُ. -> هٰذا كِتابٌ. — rzeczownik nieokreślony kończy się znakiem podwojonym, nie zwykłą dammą. Pojedyncze ـُ bez przedimka znaczy, że wyraz jest określony czymś innym.
• الْشَّمْسُ -> الشَّمْسُ — przed literą słoneczną ل nie bierze sukunu, bo się go nie wymawia. Pisze się tylko szaddę na ش.
• الشَمْسُ -> الشَّمْسُ — i szaddy też nie opuszczaj; bez niej czytelnik musi zgadywać, a początkujący wymówi ل.
• القَّمَرُ -> القَمَرُ — litery księżycowe nigdy nie wciągają w siebie ل przedimka, więc nigdy nie niosą z niego szaddy. ل zostaje słyszalne, a ق zostaje pojedyncze.
• الْمُحَمَّدُ -> مُحَمَّدٌ — imię osobowe jest określone samo z siebie, więc odrzuca przedimek; a tu tanwin to po prostu zwykła pełna końcówka słowa.
• الْكِتابي -> كِتابي — końcówka dzierżawcza już czyni rzeczownik określonym; الـ i przyrostek nie mogą dzielić jednego słowa.
• الْبابُ الْبَيْتِ -> بابُ الْبَيْتِ — pierwsze słowo إِضافَة nie bierze ani الـ, ani tanwinu, nawet gdy angielski mówi „the door of the house”.
• كِتابً -> كِتابًا — tanwin biernika potrzebuje niemego alifu-siedzenia.
• مَدْرَسَةًا / ماءًا -> مَدْرَسَةً / ماءً — ale nigdy po ة i nigdy po ء, które już siedzi na długim alifie.

Wskazówki

• Chowaj każdy nowy rzeczownik w pamięci z tanwinem przyklejonym: بَيْتٌ، كِتابٌ، مَدْرَسَةٌ. Jeśli nauczysz się go gołego, później będziesz zgadywać, czy jest określony.
• Mów słowa z literami słonecznymi na głos, patrząc na szaddę. Szadda to nie ozdoba — to instrukcja wymowy, i usłyszeć الرَّجُلُ z długim ر to cały punkt.
• Użyj testu języka, żeby skrócić listę: jeśli spółgłoska powstaje przy zębach albo tuż za nimi — tam, gdzie robi się ل — jest słoneczna. Wargi, gardło i tył jamy ustnej są księżycowe. ج naucz się na pamięć jako wyjątek: dziś wyczuwa się je jak słoneczne, ale jest księżycowe.
• Pamiętaj, że ل samo jest słoneczne. اللُّغَةُ to nie wyjątek; to reguła zastosowana do własnej litery przedimka.
• Przestań szukać arabskiego słowa na „a”. Nieokreśloność to dźwięk na końcu rzeczownika, nie słowo przed nim. Polskie „jakiś” też tu nie wchodzi.
• Zanim napiszesz jakikolwiek rzeczownik, odpal dwusekundowy test: czy zaczyna się od الـ? Wtedy nie może kończyć się tanwinem — i odwrotnie.
• Zignoruj na razie, w którym przypadku rzeczownik powinien stać. Ta lekcja prosi tylko, żeby sparować właściwą formę określoną z właściwą nieokreśloną: البَيْتُ z بَيْتٌ، البَيْتَ z بَيْتًا.
• W zwykłym tekście bez wokalizacji — własny temat przewodnika wymowy — الـ nadal widać gołym okiem, ale tanwin znika, wyjąwszy alif كتابا. Czytanie określoności to tam głównie czytanie początku słowa.