W skrócie

Angielski dzieli wyrazy na osiem czy dziewięć części mowy. Arabski dzieli każdy wyraz języka na dokładnie trzy: اسْم (imię), فِعْل (czasownik) i حَرْف (partykuła). Nie ma osobnej klasy na przymiotniki, nie ma na zaimki, nie ma na wskazujące i nie ma na większość przysłówków — w arabskich kategoriach to wszystko jest اسْم. Trzy szuflady, i każdy wyraz wpada do jednej. Szufladę wybierasz testem gramatycznym, nie tym, co słowo znaczy.

Druga połowa lekcji dotyczy małej samogłoski na ostatniej literze. To nie ozdoba i nie część pisowni słowa: to etykieta roli. Na imieniu ta końcowa samogłoska mówi, w którym przypadku imię stoi — czyli jaką rolę pełni w zdaniu. Na czasowniku te same trzy samogłoski mówią coś zupełnie innego: tryb, nie przypadek. Na partykule etykiety nie ma wcale, bo partykuła nigdy się nie zmienia. Na tym etapie zadanie to tylko rozpoznawać te końcówki, gdy są wydrukowane. Nie oczekuje się jeszcze, że będziesz je tworzyć.

Zasada

Jeden wyraz, jedna klasa — rozstrzyga test. Nie pytaj „co to słowo znaczy?”. Pytaj „co to słowo potrafi?”. مَريضٌ („chory”) wyczuwa się jak przymiotnik dla angielskiego ucha, ale bierze tanwin, bierze الـ (المَريضُ) i może stać po przyimku (عَنِ المَريضِ), więc to اسْم. Znaczenie nie rozstrzygnęło; zachowanie tak.

Test 1 — czy bierze الـ? Tylko اسْم może. الكِتابُ، البَيْتُ، الجَديدُ، المَدْرَسَةُ to wszystko imiona. Czasownik nigdy nie bierze الـ; partykuła nigdy nie bierze الـ. Jeśli możesz dodać przedimek z przodu, masz imię i możesz przestać testować.

Test 2 — czy bierze tanwin (ـٌ ـً ـٍ)? Tylko اسْم może: كِتابٌ، وَلَدًا، بَيْتٍ. Tanwin to znak nieokreśloności; czasowniki go nigdy nie niosą, i żadna partykuła, którą spotkasz na tym poziomie, też nie. (Lekcja 4 pokazuje, że imię nigdy nie niesie الـ i tanwinu jednocześnie.)

Test 3 — czy może stać po przyimku? Cokolwiek stoi bezpośrednio po مِنْ، في، عَلى، إِلى، عَنْ, jest اسْم — albo, później, całym zdaniem podrzędnym w tej roli (lekcja 34). في البَيْتِ، مِنَ المَدينَةِ، عَلى الطّاوِلَةِ. Ten test łapie imiona, które oblewają testy 1 i 2 — zobacz uwagę o wyrazach nieodmiennych poniżej.

الاسْم niesie przypadek. Imię w w pełni wokalizowanym tekście kończy się zwykle jedną z trzech samogłosek, a ta samogłoska mówi, jaką ma rolę: ـُ dla wykonawcy, ـَ dla dopełnienia, ـِ po przyimku. Gramatyka arabska nazywa to إِعْراب. Angielski pokazuje to samo rozróżnienie tylko na zaimkach (he / him); polski, jak arabski, pokazuje je na każdym imieniu.

الفِعْل niesie czas i osobę, a jego końcowa samogłoska to tryb, nie przypadek. كَتَبَ („napisał”) i يَكْتُبُ („pisze”) to czasowniki: mówią kiedy i kto. Odmawiają الـ i odmawiają tanwinu. ـُ na يَكْتُبُ jest prawdziwe i musisz je drukować, ale nie znaczy „mianownik”. To domyślna końcówka trybu, i zmienia się w ـَ albo w sukun, gdy przed czasownikiem staną pewne partykuły — لَمْ يَكْتُبْ، أَنْ يَكْتُبَ. To lekcje 33 i 35; tutaj zapamiętaj tylko, że ostatnia samogłoska czasownika należy do innego systemu.

الحَرْف jest nieodmienna i sama nic nie znaczy. مِنْ، في، عَلى، إِلى، هَلْ، لا، وَ، أَنْ nigdy nie biorą własnej końcówki; najwyżej zamieniają końcowy sukun na samogłoskę pomocniczą, gdy następne słowo otwiera się الـ (مِنَ البَيْتِ). Powiedz مِنْ na głos i nic nie powiedziałeś — „od” czego? Partykuła robi swoją robotę tylko przy czymś innym. Klasa to mała zamknięta lista kilkudziesięciu słów, więc naprawdę można się jej nauczyć; اسْم i فِعْل to klasy otwarte, z setkami tysięcy członków.

Rozbieraj zdanie słowo po słowie. Weź ذَهَبَ الوَلَدُ إِلى المَدْرَسَةِ („chłopiec poszedł do szkoły”). Cztery słowa, trzy klasy: ذَهَبَ to فِعْل (czas i osoba, bez الـ), الوَلَدُ to اسْم (ma الـ) kończące się na ـُ, bo to wykonawca, إِلى to حَرْف (nieodmienna, sama bez znaczenia), a المَدْرَسَةِ to اسْم kończące się na ـِ, bo stoi po przyimku. Każde arabskie zdanie, które kiedykolwiek przeczytasz, rozkłada się dokładnie tak.

Trójka przypadków na jednym imieniu. Zostaw imię, zmień jego rolę, a rusza się tylko ostatnia samogłoska: ذَهَبَ الوَلَدُ (to on idzie) — رَأَيْتُ الوَلَدَ (to jego zobaczyłem) — نَظَرْتُ إِلى الوَلَدِ (stoi po przyimku). Te same trzy spółgłoski, trzy różne końcówki, trzy różne role. To cały pomysł إِعْراب w jednej linijce.

Rozpoznawaj, nie twórz samodzielnie. Na razie: gdy czytasz wokalizowany tekst, zauważ końcówkę i niech powie ci, kto co zrobił. Gdy mówisz, możesz stanąć przed końcówką — pauza na gołym słowie to i tak to, co robią rodzimi użytkownicy na końcu zdania — to forma pauzalna, w przewodniku wymowy. Pełny system, ze wszystkimi podznakami, to lekcja 40. Nic między tutaj a tam nie prosi, żebyś sam oznaczał przypadki.

Przymiotniki, zaimki i wskazujące to wszystko imiona. الجَديدُ („ten nowy”) bierze الـ i przypadek -> اسْم. هُوَ، أَنا، أَنْتَ mogą stać jako podmiot i mogą iść po przyimku (مِنْهُ) -> اسْم. هٰذا، هٰذِهِ wskazują rzeczy i zachowują się jak imiona -> اسْم. Słowa czasu i miejsca, takie jak اليَوْمَ، غَدًا، أَمامَ، تَحْتَ, też są imionami, w przypadku ـَ (lekcja 31). Jeśli kusi cię, by wymyślić czwartą klasę na którekolwiek z nich, oprzyj się: arabski ma trzy.

مَبْنِيّ: wyrazy z zamrożoną końcówką. Wyraz مُعْرَب zmienia końcową samogłoskę wraz z rolą (الكِتابُ / الكِتابَ / الكِتابِ). Wyraz مَبْنِيّ jest ustalony — zachowuje jeden kształt wszędzie. Każdy حَرْف jest مَبْنِيّ, czasownik w czasie przeszłym jest مَبْنِيّ (ذَهَبَ kończy się na ـَ w każdym zdaniu), i mały zestaw imion też jest مَبْنِيّ: zaimki, wskazujące, الَّذي. Dlatego هٰذا i هُوَ oblewają testy 1 i 2, a i tak są imionami — łapie je test 3.

I tego wszystkiego nie widać w prawdziwym tekście. Gazety, powieści i strony drukują prawie żadnych znaków samogłoskowych: ذهب الولد إلى المدرسة. Końcówki gramatycznie nadal tam są i wykształcony czytelnik je uzupełnia, ale nic na stronie ich nie pokazuje. Ta ścieżka drukuje pełny تَشْكيل właśnie po to, żeby było widać gramatykę, której się uczy; nie spodziewaj się, że świat na zewnątrz będzie tak hojny (czytanie gołego tekstu to osobna lekcja w przewodniku wymowy).

Formy i schematy

Test trójdzielny. Jedno „tak” w pierwszych trzech wierszach od razu rozstrzyga klasę.

Zdanie rozebrane słowo po słowie: ذَهَبَ الوَلَدُ إِلى المَدْرَسَةِ.

Trójka przypadków na jednym imieniu — tylko rozpoznawanie; pełny inwentarz to lekcja 40.

Te same trzy samogłoski na czasowniku to inny system. Nie czytaj ich jako przypadków.

Nieodmienne (مَبْنِيّ) czy odmienne (مُعْرَب)?

Partykuły, których już potrzebujesz. To lista zamknięta; tuzin z nich dźwiga większość wczesnego czytania. Przyimki są porządnie omówione w lekcji 16.

Przykłady

Typowe błędy

• الطّالِبُ الْيَدْرُسُ -> الطّالِبُ يَدْرُسُ — czasownik nigdy nie może wziąć الـ. Żeby powiedzieć „student, który się uczy”, potrzeba zdania względnego (lekcja 39), nie przedimka przyklejonego do czasownika.
• يَكْتُبٌ -> يَكْتُبُ — tanwin należy tylko do imion. Żaden czasownik arabski nigdy nie kończy się na ـٌ ـً ـٍ.
• لَمْ يَكْتُبُ -> لَمْ يَكْتُبْ — ostatnia samogłoska czasownika to tryb, nie przypadek, więc partykuła przed nim może ściąć ją do sukunu. Końcówka imienia nigdy by nie zareagowała na لَمْ.
• ذَهَبَ الوَلَدَ إِلى المَدْرَسَةِ. -> ذَهَبَ الوَلَدُ إِلى المَدْرَسَةِ. — wykonawca bierze ـُ. Z ـَ powiedziałeś, że ktoś poszedł chłopca, co nie ma sensu.
• إِلى المَدْرَسَةُ -> إِلى المَدْرَسَةِ — cokolwiek stoi po przyimku, jest imieniem w przypadku ـِ. (Mała klasa imion zapisuje ten sam przypadek przez ـَ zamiast tego — إِلى مِصْرَ — ale to lekcja 41; wszystko, co spotykasz teraz, bierze ـِ.)
• مِنْ هٰذا الكِتابُ -> مِنْ هٰذا الكِتابِ — هٰذا to imię, nie partykuła; siedzi po مِنْ jako forma nieodmienna (مَبْنِيّ), a imię, które następuje, i tak musi pokazać ـِ.
• الرِّسالَةُ مِنْ هُوَ. -> الرِّسالَةُ مِنْهُ. — zaimki są imionami i mogą stać po przyimku, ale tam używa się formy złączonej, nigdy samodzielnej (lekcja 7).
• هَلْ أَنْتَ طالِبًا؟ -> هَلْ أَنْتَ طالِبٌ؟ — هَلْ to حَرْف: dodaje pytanie i nie rusza żadnej końcówki. Orzeczenie zdania imiennego zostaje, jakie było (lekcja 2).
• ذَهَبْتُ إِلى. -> ذَهَبْتُ إِلى المَدْرَسَةِ. — partykuła nie może kończyć zdania, bo sama nic nie znaczy. Po إِلى musi iść jego imię.

Wskazówki

• Odpalaj najpierw test الـ. To sekunda namysłu i oddziela imiona od wszystkiego innego szybciej niż jakiekolwiek inne pytanie.
• Dwie samogłoski, dwa pytania. Na imieniu końcowa samogłoska odpowiada „jaka rola?”; na czasowniku — „jaki tryb?”. Nie daj się kusić, żeby ـُ czasownika nazywać podmiotem.
• Sposób na zapamiętanie: nazwa, czyn, klej. اسْم nazywa rzecz, فِعْل działa, حَرْف skleja tamte dwa i samo nic nie robi.
• Ucz się partykuł jako słówek, nie jako gramatyki. Jest ich tylko kilkadziesiąt i stale spotykasz te same dwanaście; każdy inny wyraz, jaki kiedykolwiek spotkasz, to imię albo czasownik.
• Przestań przekładać angielskie części mowy. „Przymiotnik”, „zaimek”, „przysłówek” i „przedimek” nie mają własnej arabskiej szuflady — wrzucenie ich pod اسْم zdejmuje na A1 mniej więcej połowę zamieszania.
• Czytaj końcówki przypadka na głos, gdy czytasz tekst wokalizowany, i zrzucaj je, gdy mówisz spontanicznie. Teraz rozpoznawanie, produkcja dużo później (lekcja 40).
• Nie panikuj przez tekst bez wokalizacji. Końcówek tam nie widać, a szyk i kontekst cię poniosą; ta ścieżka je drukuje, żebyś mógł oglądać, jak maszyna działa.
• Gdy zdanie cię plącze, rozbieraj je jak tabelę powyżej: klasa, potem powód, potem końcówka. Cztery kolumny i mgła zwykle opada.