序数詞
A2 Liczebniki porządkowe 29 / 52
要点
序数詞(ポーランド語で liczebniki porządkowe)は 順序 を表し、pierwszy、drugi、trzeci(1番目、2番目、3番目)のように使われ、który?(どれ?/何番目?)という問いに答えます。レッスン13で学んだ基数詞とは異なり、序数詞は 形容詞 と同じようにふるまいます。名詞と 性・数・格 が一致し、形容詞とまったく同じように格変化します。この一致を正しく身につければ、日付を言ったり時刻を伝えたり、階や章に番号をつけたり、物事を順位づけたりできるようになります。
規則
序数詞は形容詞である
どの序数詞も、実は普通の形容詞にすぎません。pierwszy は dobry(硬語幹型)と同じように格変化し、trzeci は tani(軟語幹型)と同じように格変化します。ほかの序数詞もすべて、このどちらかの型に従います。つまり序数詞は、それが指す名詞の性・数・格を常にそのまま受け継ぎます。
- pierwszy dzień(最初の日、男性)、pierwsza lekcja(最初の授業、女性)、pierwsze piętro(最初の階、中性)。
- na trzecim piętrze(3階で、前置格)、do piątej klasy(5年生へ、生格)。
脱落(アポコペ)は起こりません。英語の「one」のような特別な形もなく、語尾が性と格に応じて変わるだけです。
語の作り方
1〜10の語幹は個別に覚える単語ですが、11以降は基数詞の語幹に形容詞の語尾を付けて序数詞を作ります。liczebnik główny -> liczebnik porządkowy という変化に注目してください:pięć -> piąty、osiem -> ósmy、dziesięć -> dziesiąty、sto -> setny、tysiąc -> tysięczny。下の表を見てください。
複合序数詞:語形変化するのは最後の2語だけ
複合序数詞では、百・千の位は基数詞のままで、十の位と一の位だけが序数詞になり(そして格変化し)ます。最後の語を見れば、このパターンがわかります。
- 21番目 -> dwudziesty pierwszy(十の位も一の位も序数詞)。
- 121番目 -> sto dwudziesty pierwszy(sto は基数詞のまま、その後に序数詞が2つ続く)。
- 1999番目/1999年 -> tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiąty dziewiąty(tysiąc、dziewięćset は基数詞、最後の2語が序数詞)。
使われる場面
- 日付。 日は序数詞で表します。日付を言うときは:Dziś jest dwudziesty maja(今日は5月20日です、主格)。「〜日に」と言うときは生格を使います:Wrócę dwudziestego maja(5月20日に戻ります)。月は常に生格です:maja、lipca、grudnia。
- 時刻。 時は隠れた名詞 godzina と一致する女性形の序数詞で表します:Jest pierwsza(1時です)、Jest trzecia。「〜時に」は前置格を使います:o pierwszej、o piątej(1時に、5時に)。予定を表す「〜時に」は対格を使います:na siódmą(7時に)。
- 階、章、学年、順位: drugie piętro、trzeci rozdział、piąta klasa、pierwsze miejsce。
語形と文型
序数詞1〜20(男性主格)
| 1 pierwszy | 2 drugi | 3 trzeci | 4 czwarty |
|---|---|---|---|
| 5 piąty | 6 szósty | 7 siódmy | 8 ósmy |
| 9 dziewiąty | 10 dziesiąty | 11 jedenasty | 12 dwunasty |
| 13 trzynasty | 14 czternasty | 15 piętnasty | 16 szesnasty |
| 17 siedemnasty | 18 osiemnasty | 19 dziewiętnasty | 20 dwudziesty |
十・百・千の位
| 30 trzydziesty | 40 czterdziesty | 50 pięćdziesiąty |
|---|---|---|
| 60 sześćdziesiąty | 70 siedemdziesiąty | 80 osiemdziesiąty |
| 90 dziewięćdziesiąty | 100 setny | 1000 tysięczny |
単数主格における性
| 男性 | 女性形 | 中性 |
|---|---|---|
| pierwszy dzień | pierwsza lekcja | pierwsze piętro |
| drugi raz | druga kawa | drugie danie |
| trzeci rok | trzecia klasa | trzecie miejsce |
pierwszy の全格変化(硬語幹型、dobry と同じ)
| 格 | 男性単数 | 女性単数 | 中性単数 | 男性人称複数 | その他の複数 |
|---|---|---|---|---|---|
| 主格 | pierwszy | pierwsza | pierwsze | pierwsi | pierwsze |
| 生格 | pierwszego | pierwszej | pierwszego | pierwszych | pierwszych |
| 与格 | pierwszemu | pierwszej | pierwszemu | pierwszym | pierwszym |
| 対格 | pierwszy / pierwszego | pierwszą | pierwsze | pierwszych | pierwsze |
| 造格 | pierwszym | pierwszą | pierwszym | pierwszymi | pierwszymi |
| 前置格 | pierwszym | pierwszej | pierwszym | pierwszych | pierwszych |
男性単数対格は、有生名詞では pierwszego、無生名詞では pierwszy になります。男性人称複数主格では、形容詞の交替 pierwszy -> pierwsi が見られ、同様に drugi -> drudzy も起こります。
軟語幹型:trzeci(tani と同じ)
| 格 | 男性単数 | 女性単数 | 中性単数 |
|---|---|---|---|
| 主格 | trzeci | trzecia | trzecie |
| 生格 | trzeciego | trzeciej | trzeciego |
| 与格 | trzeciemu | trzeciej | trzeciemu |
| 対格 | trzeci / trzeciego | trzecią | trzecie |
| 造格 | trzecim | trzecią | trzecim |
| 前置格 | trzecim | trzeciej | trzecim |
例文
| Polski | 日本語 |
|---|---|
| To jest moja pierwsza wizyta w Polsce. | これはポーランドへの初めての訪問です。 |
| Mieszkam na trzecim piętrze. | 私は3階に住んでいます。 |
| Wrócę dwudziestego maja. | 5月20日に戻ります。 |
| Dziś jest pierwszy września. | 今日は9月1日です。 |
| Jest druga, czas na obiad. | 2時です、昼食の時間です。 |
| Spotkajmy się o piątej. | 5時に会いましょう。 |
| Nasza drużyna zajęła pierwsze miejsce. | 私たちのチームは1位を取りました。 |
| Czytam dwudziesty rozdział książki. | 私はその本の第20章を読んでいます。 |
| To już dwudziesty pierwszy wiek. | もう21世紀です。 |
| Która godzina? Jest dziesiąta. | 何時ですか。10時です。 |
よくある間違い
- na trzeci piętrze -> na trzecim piętrze:序数詞はその名詞の格(ここでは前置格)を取らなければなりません。
- dwa maja -> drugiego maja:日付には基数詞ではなく生格の序数詞を使います。
- dwadzieścia pierwszy wiek -> dwudziesty pierwszy wiek:複合序数詞では十の位(dwudziesty)も基数詞ではなく序数詞にします。
- pierwszy lekcja -> pierwsza lekcja:序数詞は性が一致していなければなりません(女性形の pierwsza)。
- Jest pierwszy.(時刻)-> Jest pierwsza.:時刻は女性名詞で、godzina と一致するため女性形になります。
- o piąta -> o piątej:時刻を表す「〜時に」は前置格を取るため、piąta は piątej になります。
- 100番目のつもりで sto pierwszy -> setny:100番目には専用の語があります。sto pierwszy は101番目という意味になってしまいます。
ヒント
- すべての序数詞を形容詞として扱ってください。dobry や tani の格変化について知っていることが、そのまま当てはまります。
- 日付は2段階で考えましょう。日=序数詞、月=生格です。「5月5日に」-> piątego maja。
- 時刻はすべて女性形になります。godzina が女性名詞だからです:pierwsza、druga、trzecia……そして「〜時に」は前置格にします:o pierwszej、o drugiej。
- 大きな数では、最後の2語だけが序数詞になり、それより前はすべて基数詞のままです。
- 基数詞からの語幹の変化に注意してください:pięć -> piąty、osiem -> ósmy、dziewięć -> dziewiąty、sto -> setny。
- 男性人称複数形の pierwsi、drudzy は早いうちに覚えておきましょう。学習者がつまずきやすい部分です(pierwsze miejsca なのに pierwsi zawodnicy)。