Prefijación verbal

B2 Prefiksacja czasownika 45 / 52

En resumen

El polaco forma una gran parte de sus verbos pegando un prefijo a un verbo base. Un prefijo cumple una de dos funciones: puede simplemente hacer perfectivo un verbo imperfectivo (su uso «vacío», puramente gramatical, visto en la lección 20), o puede añadir un matiz de significado real (una dirección, una fase, un grado) y crear un verbo totalmente nuevo. Cuando un prefijo cambia el significado, el polaco reconstruye el correspondiente imperfectivo con un sufijo. Aprender a leer los prefijos convierte una sola raíz como pisać en una docena de verbos predecibles.

La regla

Un prefijo (przedrostek) se antepone a un verbo. Pueden pasar dos cosas distintas.

1. El prefijo es «vacío» — solo perfectiviza

En muchos verbos comunes, un prefijo concreto no añade ningún significado nuevo: solo aporta la pareja perfectiva de un imperfectivo ya existente (lección 20). Entonces el par significa lo mismo y solo se diferencia en el aspecto:

  • pisać -> napisać («escribir»)
  • robić -> zrobić («hacer»)
  • czytać -> przeczytać («leer»)
  • jeść -> zjeść («comer»)

Aquí la base pisać ya es imperfectiva, así que no hace falta un nuevo imperfectivo. Qué prefijo es el «vacío» no se puede predecir y hay que aprenderlo verbo por verbo.

2. El prefijo es léxico — cambia el significado

Cualquier otro prefijo añadido a la misma raíz crea un verbo nuevo con su propio significado. Solo de pisać («escribir») obtienes podpisać («firmar»), przepisać («copiar»), zapisać («apuntar / matricular»), wypisać («extender / dar de alta»), opisać («describir»), y más. Cada uno es perfectivo.

Reconstruir el imperfectivo: la imperfectivización secundaria

Como un prefijo léxico produce un verbo perfectivo, el polaco necesita el imperfectivo correspondiente. Lo construye con un sufijo (casi siempre -ywać / -iwać, a veces -ać con un cambio de vocal en el tema). Esto se llama imperfectivización secundaria:

  • podpisać (perf.) -> podpisywać (imperf.) «firmar»
  • zapisać (perf.) -> zapisywać (imperf.)
  • przerobić (perf.) -> przerabiać (imperf.) — fíjate en el cambio de tema o -> a
  • zarobić (perf.) -> zarabiać (imperf.) «ganar»

Así, el ciclo completo de una raíz es: base imperf. -> prefijo = nuevo perf. -> sufijo = nuevo imperf.

Aktionsart: prefijos que añaden una fase o un grado

Más allá de la dirección, algunos prefijos marcan cuánto o qué fase de la acción — su Aktionsart (modo de acción). Son muy productivos:

  • po- = un poco / durante un rato (delimitativo): poczytać «leer un rato», pospać «dormir un poco»
  • za- = empezar (ingresivo): zaboleć «empezar a doler», zapłakać «echarse a llorar»
  • roz- … się = echarse a / entrar en calor: rozpłakać się «echarse a llorar», rozgadać się «ponerse a hablar sin parar»
  • na- … się = hasta hartarse: najeść się «comer hasta hartarse», naspać się «dormir hasta hartarse»
  • do- = terminar del todo (completivo): dojeść «terminar de comer», doczytać «leer hasta el final»
  • prze- = hacer de principio a fin / pasarse / rehacer: przespać noc «dormir toda la noche», przesolić «pasarse con la sal»

Formas y estructuras

Los prefijos más comunes y lo que aportan

PrefijoSignificado típicoEjemplo (perf.)Traducción
na-sobre / (vacío) / hasta hartarsenapisaćescribir
za-detrás / empezar / anotarzapisaćapuntar, matricular
prze-a través / re- / pasarseprzepisaćcopiar, reescribir
pod-debajo / hasta / sub-podpisaćfirmar
od-fuera / de vuelta / responderodpisaćresponder por escrito
do-hasta / terminar del tododopisaćañadir por escrito
wy-hacia fuera / del todowypisaćextender, dar de alta
w-hacia dentrowpisaćintroducir, escribir (en el ordenador)
o-/ob-alrededor / acerca deopisaćdescribir
roz-por separado / difundirrozpisaćdeletrear, anunciar
s-/z-juntos / hacia abajo / (vacío)spisaćhacer una lista, anotar
po-un poco / durante un ratopopisać siępresumir

Una raíz, muchos verbos: pisać («escribir»)

PerfectivoImperfectivo secundarioSignificado
napisaćpisać (base)escribir (pareja vacía)
podpisaćpodpisywaćfirmar
przepisaćprzepisywaćcopiar; recetar
zapisaćzapisywaćapuntar; matricular; guardar (un archivo)
wypisaćwypisywaćextender; dar de alta
wpisaćwpisywaćintroducir, escribir (en el ordenador)
dopisaćdopisywaćañadir por escrito
odpisaćodpisywaćresponder por escrito; descontar
opisaćopisywaćdescribir
spisaćspisywaćhacer una lista, anotar

Conjugar un par prefijado: podpisać (perf.) / podpisywać (imperf.)

El perfectivo se conjuga como su base pisać (terminaciones = futuro simple, lección 23); el imperfectivo secundario sigue el patrón de -uję en presente.

podpisać (perf. = futuro)podpisywać (imperf. = presente)
japodpiszępodpisuję
typodpiszeszpodpisujesz
on/ona/onopodpiszepodpisuje
mypodpiszemypodpisujemy
wypodpiszeciepodpisujecie
oni/onepodpisząpodpisują
pretérito (masc. sing.)podpisałempodpisywałem
pretérito (fem. sing.)podpisałampodpisywałam

El mismo sistema en robić («hacer»)

PerfectivoImperfectivo secundarioSignificado
zrobićrobić (base)hacer (pareja vacía)
przerobićprzerabiaćrehacer, transformar
zarobićzarabiaćganar
wyrobićwyrabiaćproducir; amasar
odrobićodrabiaćhacer (los deberes); compensar
dorobićdorabiaćhacer de más; ganar un dinero extra
narobić(narabiać, raro)hacer mucho de algo; causar

Fíjate en el cambio de tema: todos los imperfectivos sufijados de -robić presentan o -> a (przerabiać, zarabiać, odrabiać).

Ortografía en el límite del prefijo

Cuando un prefijo terminado en consonante se encuentra con un grupo difícil de pronunciar, se inserta una -e-, y la sonoridad de z-/s- sigue al sonido siguiente (lección 44).

PrefijoAnte vocal/inicio simpleAnte un grupo consonántico (se inserta -e-)
w- / we-wpisaćwejść (w + iść)
od- / ode-odpisaćodejść, odetkać
roz- / roze-rozpisaćrozejść się
z- / ze- / s-zrobić (sonora), spisać (sorda)zebrać

Ejemplos

PolskiEspañol
Musisz tu podpisać umowę.Tienes que firmar el contrato aquí. (perf.)
Codziennie zapisuję wydatki w zeszycie.Apunto mis gastos en una libreta todos los días. (imperf., hábito)
Przepisałem cały tekst do komputera.Copié todo el texto en el ordenador. (perf., hecho)
Lekarz wypisał mnie ze szpitala.El médico me dio de alta en el hospital. (perf.)
Ona ładnie opisuje swoje podróże.Ella describe muy bien sus viajes. (imperf., general)
Zarabiam teraz więcej niż rok temu.Ahora gano más que hace un año. (imperf.)
Dzieci odrobiły już lekcje.Los niños ya han hecho los deberes. (perf., resultado)
Po obiedzie poczytam trochę gazetę.Después de comer leeré el periódico un rato. (perf., po- = un rato)
Kiedy usłyszała nowinę, rozpłakała się.Cuando oyó la noticia, se echó a llorar. (perf., roz- … się)
Najadłem się i nie mogę już nic zjeść.He comido hasta hartarme y no puedo comer nada más. (perf., na- … się)

Errores frecuentes

  • Będę podpisać umowę. -> Podpiszę umowę. — un perfectivo prefijado forma su propio futuro en una sola palabra; nunca con będę.
  • Codziennie przepiszę notatki. -> Codziennie przepisuję notatki. — un hábito necesita el imperfectivo secundario przepisywać, no el perfectivo.
  • przerobywać -> przerabiać — el imperfectivo de przerobić usa -abiać (o -> a), no -obywać.
  • zapisywam -> zapisuję — los verbos en -ywać se conjugan -uję, -ujesz en presente, no -ywam.
  • napisać usado para «firmar» -> podpisać — el na- vacío solo significa «escribir»; «firmar» es el léxico pod-.
  • odrobiłem lekcje dicho como hábito -> para «hago los deberes todos los días» usa odrabiam lekcje — el perfectivo marca un único conjunto terminado.
  • wypisować (reconstruido a partir de wypisuję) -> wypisywać — el presente en -uję esconde el sufijo: el infinitivo es -ywać, no -ować.

Consejos

  • Aprende cada verbo derivado como un par: el perfectivo + su imperfectivo en -ywać / -abiać (podpisać / podpisywać). El prefijo fija el significado, el sufijo te da la pareja del «proceso».
  • Cuando encuentres un verbo prefijado nuevo, sepáralo: prefijo + raíz conocida. Wy- + pisać = «extender por escrito», do- + pisać = «añadir por escrito». El significado suele adivinarse.
  • Dos reglas prácticas para el sufijo imperfectivo: por defecto usa -ywać / -iwać (presente -uję); con raíces en -obić / -orzyć espera el cambio o -> a (przerobić -> przerabiać).
  • Recuerda los prefijos de fase como un pequeño conjunto: po- (un poco), za- (empezar), do- (terminar del todo), na- … się (hasta hartarse), roz- … się (echarse a). Se combinan bien con los verbos cotidianos.
  • Si un verbo prefijado con «aspecto de presente» (podpiszę, przerobię) aparece donde esperarías «ahora», en realidad es el futuro — el perfectivo no tiene presente (lección 20).