Conjunciones

B1 Spójniki 42 / 52

En resumen

Una conjunción (spójnik) es una palabra de enlace que une dos oraciones o dos sintagmas. Ya conociste los cinco coordinantes cotidianos en la lección 14; esta lección reúne el conjunto B1 más completo y, sobre todo, las conjunciones subordinantes que construyen oraciones complejas: «que», «porque», «para que», «si», «cuando», «aunque». El punto clave para el polaco es la familia żeby / aby / by, que fusiona las terminaciones personales consigo misma y obliga a una forma verbal especial. Si dominas ese patrón y las reglas de la coma, tus oraciones pasan de A2 a un B1 sólido.

La regla

Las conjunciones polacas se dividen en dos familias.

Las conjunciones coordinantes (spójniki współrzędne) unen dos oraciones de igual rango: cada una podría funcionar sola. Nunca cambian de forma. Este es el terreno de la lección 14 (i, a, ale, lub, więc), ampliado aquí con los miembros más literarios o precisos (oraz, lecz, albo, czy, natomiast, jednak, dlatego, zatem).

Las conjunciones subordinantes (spójniki podrzędne) unen una oración dependiente a una principal; la oración subordinada no puede funcionar sola. En polaco una oración subordinada va casi siempre precedida de una coma: esto es una regla, no una opción estilística.

  • Wiem, że masz rację. = Sé que tienes razón.
  • Zostaję w domu, bo pada. = Me quedo en casa porque está lloviendo.

że frente a żeby: «that» son dos palabras distintas en polaco

Esta es la distinción que más tropiezos causa entre los estudiantes.

  • że = «que», para relatar un hecho, después de verbos de decir, pensar, saber, sentir.
    • Myślę, że to jest dobry pomysł. = Creo que esto es una buena idea.
  • żeby (= aby, más formal) = «para que / a fin de / que», después de verbos de desear, querer, pedir, decir, ordenar, o para expresar finalidad.
    • Chcę, żeby on został. = Quiero que se quede. (igual que en español, con «que» + subjuntivo)

Regla práctica: si puedes parafrasear la frase con «para que» o es un deseo/orden (subjuntivo: «quiero que…», «le dije que…»), usa żeby; si solo estás relatando un hecho (indicativo), usa że.

La familia żeby / aby / by fusiona las terminaciones personales

Igual que el condicional by (lección 37), żeby y aby llevan la terminación personal pegada a sí mismos, y el verbo de la oración aparece en su forma en -ł / -ła (la del pasado), no en presente:

  • Chcę, żebyś przyszedł. = Quiero que tú vengas. (żeby + -ś + przyszedł)
  • Powiedziała mi, żebym poczekał. = Ella me dijo que esperara. (żeby + -m + poczekał)

Cuando la oración principal y la subordinada comparten el mismo sujeto, se omite la terminación y se usa żeby + infinitivo sin más:

  • Poszedłem do sklepu, żeby kupić chleb. = Fui a la tienda a comprar pan.

Cuando los sujetos son distintos, debes usar żeby + terminación fusionada + forma de pasado (en 3.ª persona la terminación es cero, así que żeby se queda sin marca):

  • Poszedłem do sklepu, żeby żona miała chleb. = Fui a la tienda para que mi mujer tuviera pan.

Conjunciones causales: bo, ponieważ, gdyż, dlatego że

Todas significan «porque», pero no son intercambiables en cuanto a posición:

  • bo — cotidiana, hablada; no puede abrir una oración, solo puede seguir a la principal.
  • ponieważ — neutra, puede abrir la oración: Ponieważ pada, zostaję. = Como está lloviendo, me quedo.
  • gdyż — equivalente literario de bo.
  • dlatego że — «por la razón de que», enfática.

Conjunciones correlativas (pares)

Algunas conjunciones forman pares emparejados que enmarcan ambos elementos:

  • i… i… = tanto… como…
  • ani… ani… = ni… ni… (necesita el verbo negado: Nie mam ani czasu, ani pieniędzy.)
  • albo… albo… = o… o… (exclusivo)
  • nie tylko… ale (też / także)… = no solo… sino (también)…
  • zarówno… jak i… = tanto… como también…
  • im… tym… = cuanto (más)… tanto (más)… (cada mitad lleva un comparativo: Im szybciej, tym lepiej. = Cuanto más rápido, mejor.)

Formas y estructuras

Las conjunciones son invariables: la única familia que cambia de forma es żeby / aby / by, que se pega la terminación personal. Aprende ese paradigma; todo lo demás es una palabra fija más una regla de coma.

żeby / aby / by — terminaciones personales fusionadas

Personażebyabyby simple (condicional)
jażebymabymbym
tyżebyśabyśbyś
on / ona / onożebyabyby
myżebyśmyabyśmybyśmy
wyżebyścieabyściebyście
oni / oneżebyabyby

El verbo de la oración toma la forma de pasado (el mismo tema en -ł / -ła / -ło / -li / -ły que el pretérito y el condicional), y concuerda en género y número con su sujeto:

SujetoForma verbal después de żeby-Ejemplo
on (masc.)poszedłżeby on poszedł
ona (fem.)poszłażeby ona poszła
ono (neutro)poszłożeby dziecko poszło
oni (masculino-personal)poszliżeby oni poszli
one (no masculino-personal)poszłyżeby one poszły

Oración final con el mismo sujeto frente a sujetos distintos:

SituaciónFórmulaEjemplo
mismo sujetożeby + infinitivoUczę się, żeby zdać egzamin.
sujeto distintożeby + terminación + forma de pasadoUczę cię, żebyś zdał egzamin.

Conjunciones según su función

TipoConjunciónSignificado¿Coma antes?
coordinantei, orazyno
coordinanteay / mientras quesí
coordinanteale, leczperosí
coordinantelub, alboono (sola)
coordinantewięc, zatem, dlategoasí que / por lo tantosí
coordinantejednak, natomiastsin embargo / por otro ladosí
subordinanteżeque (hecho)sí
subordinanteżeby, abypara que / a fin desí
subordinantebo, ponieważ, gdyżporquesí
subordinantejeśli, jeżelisisí
subordinantegdy, kiedycuandosí
subordinantechoć, chociaż, mimo żeaunquesí
subordinantezanimantes de quesí
subordinantedopókimientras (verbo de la oración no negado)sí
subordinantedopóki nie + perfectivohasta que — el nie no niega nadasí
subordinantepodczas gdymientras / mientras quesí
subordinanteżeby (+ nie)por si acaso / no sea quesí

Pares correlativos

ParSignificadoNota
i… i…tanto… como…aditivo
ani… ani…ni… ni…el verbo debe ir negado
albo… albo…o… o…elección exclusiva
nie tylko… ale też…no solo… sino también…de intensidad creciente
zarówno… jak i…tanto… como también…formal, aditivo
im… tym…cuanto… tanto…comparativo + comparativo

Ejemplos

PolskiEspañol
Wiem, że się spóźnię.Sé que llegaré tarde.
Chcę, żebyś mi pomógł.Quiero que tú me ayudes.
Zadzwoniłem, żeby zapytać o cenę.Llamé para preguntar por el precio.
Zostaję w domu, ponieważ jestem chory.Me quedo en casa porque estoy enfermo.
Nie idę, bo pada deszcz.No voy, porque está lloviendo.
Jeśli będziesz miał czas, zadzwoń.Si tienes tiempo, llama.
Kiedy wróciłem, ona już spała.Cuando volví, ella ya estaba dormida.
Chociaż było zimno, poszliśmy na spacer.Aunque hacía frío, salimos a pasear.
Nie mam ani czasu, ani ochoty.No tengo ni tiempo ni ganas.
To jest nie tylko tanie, ale też dobre.Es no solo barato sino también bueno.
Im więcej się uczę, tym więcej wiem.Cuanto más estudio, más sé.
Poczekaj, zanim wejdziesz.Espera antes de entrar.

Errores frecuentes

  • Chcę, że przyjdziesz. -> Chcę, żebyś przyszedł. — los verbos de querer/desear llevan żeby + forma de pasado, nunca że + presente.
  • Myślę, żeby to jest dobre. -> Myślę, że to jest dobre. — relatar un hecho llano necesita że, no żeby.
  • Idę do sklepu, żebym kupić chleb. -> Idę do sklepu, żeby kupić chleb. — mismo sujeto = żeby + infinitivo sin más, sin terminación personal.
  • Powiedziałem, żeby ona przyjdzie. -> Powiedziałem, żeby przyszła. — después de żeby el verbo toma su forma de pasado, no el futuro; el pronombre puede omitirse, porque la forma verbal ya muestra el sujeto.
  • Wiem że masz rację. -> Wiem, że masz rację. — una oración subordinada siempre lleva una coma antes de la conjunción.
  • Bo pada, zostaję w domu. -> Ponieważ pada, zostaję w domu. — bo no puede abrir la oración; usa ponieważ.
  • Nie mam ani czasu i pieniędzy. -> Nie mam ani czasu, ani pieniędzy. — el par es ani… ani…, con el verbo negado.
  • Chcę żebyś przyszedłeś. -> Chcę, żebyś przyszedł. — la terminación va sobre żeby (żebyś); el verbo se queda en su forma simple -ł.

Consejos

  • Prueba de las dos palabras para «que»: ¿puedes reformularlo como «para que» o como un deseo/orden? -> żeby. ¿Solo constatas un hecho? -> że.
  • La terminación va sobre żeby, no sobre el verbo: żebym, żebyś, żebyśmy, żebyście. El verbo es simplemente la forma en -ł / -ła / -li, igual que el condicional (lección 37) menos el by independiente.
  • Mismo sujeto -> żeby + infinitivo; sujetos distintos -> żeby + terminación + forma de pasado. Este único contraste resuelve la mayoría de los errores en las oraciones finales.
  • Toda oración subordinada quiere una coma delante de su conjunción; el polaco es mucho más estricto en esto que el inglés (y que el español, que normalmente no pone coma delante de «que»).
  • Pares de registro: że / bo / albo son cotidianas; iż / gdyż / lub son sus gemelas literarias. Aprende primero la sencilla. (choć y chociaż no son un par de registro: las dos son cotidianas; choć es simplemente la variante abreviada.)
  • ani… ani… y el ani suelto exigen ambos un verbo negado: el polaco usa la doble negación (lección 25). El nie que sigue a dopóki no es eso: la lectura de hasta que lo exige y no niega nada — Czytam, dopóki nie zasnę. = Leo hasta que me duermo.