El vocativo, las formas de tratamiento y εσείς
A1 Κλητική, προσφωνήσεις και ο πληθυντικός ευγενείας 21 / 66
En resumen
Cuando llamas a alguien por su nombre en griego, el nombre cambia de forma. Hablas de Γιώργος, pero hablas a Γιώργο. Ese cuarto caso es la κλητική (vocativo), y es el único caso que nunca va precedido de artículo: nunca ο Γιάννη, sino simplemente Γιάννη.
El trabajo es pequeño y casi enteramente masculino. Los sustantivos femeninos y neutros tienen exactamente el mismo aspecto cuando te diriges a ellos (Μαρία, κυρία, παιδί). Los sustantivos masculinos en -ος toman -ε (φίλε, κύριε, γιατρέ), salvo los nombres de pila cortos, que toman -ο (Γιώργο, Νίκο, Πέτρο). Los sustantivos masculinos en -ας y -ης simplemente pierden la -ς final (Κώστα, Γιάννη, Μανώλη).
La segunda mitad de la cortesía es el pronombre. El griego tiene una distinción de tuteo/tratamiento formal corriente: εσύ con verbos en segunda persona del singular para las personas con quienes tienes confianza, y εσείς con verbos en segunda persona del plural para desconocidos, funcionarios y personas mayores. Fíjate en un detalle que los hispanohablantes suelen pasar por alto: con el εσείς de cortesía el verbo va en plural, pero un adjetivo del predicado que describe a una sola persona se queda en singular — Είστε κουρασμένος;
La regla
1. El vocativo es un caso, y no lleva artículo. Los nominales griegos tienen cuatro casos: ονομαστική, γενική, αιτιατική, κλητική. Los tres primeros aparecen con artículo (ο φίλος, του φίλου, τον φίλο); el vocativo aparece desnudo, normalmente separado por una coma o un signo de exclamación: Φίλε, τι κάνεις; Una palabra como ο Γιάννη sencillamente no es griego correcto — el artículo y el vocativo no pueden coexistir.
2. Masculino -ος → -ε. Los sustantivos comunes, las profesiones y los títulos en -ος forman el vocativo en -ε: ο φίλος → φίλε, ο κύριος → κύριε, ο δάσκαλος → δάσκαλε, ο άνθρωπος → άνθρωπε. Los sustantivos oxítonos se comportan igual: ο γιατρός → γιατρέ, ο αδερφός → αδερφέ.
3. Pero los nombres de pila cortos en -ος → -ο. Los nombres de persona de uso corriente pierden la -ς y terminan en -ο, lo que hace que el vocativo tenga el mismo aspecto que el acusativo: Γιώργος → Γιώργο, Νίκος → Νίκο, Πέτρος → Πέτρο, Χρήστος → Χρήστο, Θάνος → Θάνο. Los nombres largos o cultos conservan el -ε regular (Αλέξανδρος → Αλέξανδρε), y también los apellidos en -ος: κύριε Παπαδόπουλε, κύριε Νικολόπουλε.
4. Los masculinos en -ας y -ης simplemente pierden la -ς. ο Κώστας → Κώστα, ο άντρας → άντρα, ο Γιάννης → Γιάννη, ο Μανώλης → Μανώλη, ο μαθητής → μαθητή. Nada más cambia: el acento se queda donde lo tenía el nominativo.
5. Femenino y neutro: ningún cambio. η Μαρία → Μαρία, η κυρία → κυρία, η Ελένη → Ελένη, το παιδί → παιδί, το αγόρι → αγόρι. Solo la ausencia de artículo te indica que es un vocativo. En plural también el vocativo es idéntico al nominativo en todos los géneros: φίλοι, κυρίες, παιδιά.
6. Los títulos concuerdan con el nombre. Tanto el título como el apellido van al vocativo cuando ambos son masculinos: κύριε Παπαδόπουλε. Los apellidos femeninos griegos tienen forma de genitivo y no cambian en absoluto, así que el título por sí solo lleva el peso del tratamiento: κυρία Παπαδοπούλου. Los apellidos masculinos que ya tienen forma de genitivo tampoco cambian: κύριε Δημητρίου, κύριε Αντωνίου.
7. εσύ o εσείς. Usa εσύ (verbo en 2.ª persona del singular, σου) con la familia, los amigos, los niños, los compañeros de clase y con cualquiera que te lo haya ofrecido. Usa εσείς (verbo en 2.ª persona del plural, σας) con desconocidos en la calle, el personal de tiendas y oficinas, médicos, profesores, funcionarios y personas notablemente mayores que tú. εσείς es también el plural corriente, así que una misma forma cubre dos situaciones; el contexto las distingue.
8. Verbo en plural, adjetivo en singular. Cuando εσείς es de cortesía pero la persona es una sola, el verbo va en plural y todo lo que describe a esa única persona va en singular y concuerda en género: Είστε κουρασμένος; (a un hombre) · Είστε κουρασμένη; (a una mujer) · Είστε κουρασμένοι; (a varias personas). Lo mismo vale para los sustantivos: Είστε ο κύριος Αντωνίου;
9. Los saludos se reparten de la misma manera. Γεια σου / Γεια σας, Τι κάνεις; / Τι κάνετε;, Πώς είσαι; / Πώς είστε; Καλημέρα es la excepción: normalmente se usa solo, y cuando sí lleva un pronombre, ese pronombre suele ser el plural — Καλημέρα σας! El saludo Χαίρετε ya es cortés por sí mismo y es una apertura segura con alguien a quien no conoces. No mezcles registros dentro de una misma frase: Γεια σας, κύριε Παπαδόπουλε, no Γεια σου, κύριε Παπαδόπουλε.
Formas y estructuras
Masculino en -ος: sustantivo común — ο φίλος
| Πτώση | Ενικός | Πληθυντικός |
|---|---|---|
| Ονομαστική | ο φίλος | οι φίλοι |
| Γενική | του φίλου | των φίλων |
| Αιτιατική | τον φίλο | τους φίλους |
| Κλητική | φίλε | φίλοι |
Masculino en -ος con acento móvil — ο άνθρωπος
| Πτώση | Ενικός | Πληθυντικός |
|---|---|---|
| Ονομαστική | ο άνθρωπος | οι άνθρωποι |
| Γενική | του ανθρώπου | των ανθρώπων |
| Αιτιατική | τον άνθρωπο | τους ανθρώπους |
| Κλητική | άνθρωπε | άνθρωποι |
Masculino en -ός: una profesión que llamarás en voz alta — ο γιατρός
| Πτώση | Ενικός | Πληθυντικός |
|---|---|---|
| Ονομαστική | ο γιατρός | οι γιατροί |
| Γενική | του γιατρού | των γιατρών |
| Αιτιατική | τον γιατρό | τους γιατρούς |
| Κλητική | γιατρέ | γιατροί |
Masculino en -ας — ο άντρας
| Πτώση | Ενικός | Πληθυντικός |
|---|---|---|
| Ονομαστική | ο άντρας | οι άντρες |
| Γενική | του άντρα | των αντρών |
| Αιτιατική | τον άντρα | τους άντρες |
| Κλητική | άντρα | άντρες |
Masculino en -ης — ο μαθητής
| Πτώση | Ενικός | Πληθυντικός |
|---|---|---|
| Ονομαστική | ο μαθητής | οι μαθητές |
| Γενική | του μαθητή | των μαθητών |
| Αιτιατική | τον μαθητή | τους μαθητές |
| Κλητική | μαθητή | μαθητές |
Femenino: nada cambia — η κυρία
| Πτώση | Ενικός | Πληθυντικός |
|---|---|---|
| Ονομαστική | η κυρία | οι κυρίες |
| Γενική | της κυρίας | των κυριών |
| Αιτιατική | την κυρία | τις κυρίες |
| Κλητική | κυρία | κυρίες |
Neutro: nada cambia — το παιδί
| Πτώση | Ενικός | Πληθυντικός |
|---|---|---|
| Ονομαστική | το παιδί | τα παιδιά |
| Γενική | του παιδιού | των παιδιών |
| Αιτιατική | το παιδί | τα παιδιά |
| Κλητική | παιδί | παιδιά |
Nombres de pila y apellidos (los nombres no tienen plural de uso corriente, así que solo se da el singular)
| Ονομαστική | Κλητική | Σχόλιο |
|---|---|---|
| ο Γιώργος | Γιώργο! | nombre corto en -ος → -ο |
| ο Νίκος | Νίκο! | nombre corto en -ος → -ο |
| ο Πέτρος | Πέτρο! | nombre corto en -ος → -ο |
| ο Χρήστος | Χρήστο! | nombre corto en -ος → -ο |
| ο Αλέξανδρος | Αλέξανδρε! | nombre largo conserva -ε |
| ο Κώστας | Κώστα! | -ας pierde la -ς |
| ο Γιάννης | Γιάννη! | -ης pierde la -ς |
| ο Μανώλης | Μανώλη! | -ης pierde la -ς |
| η Μαρία | Μαρία! | femenino sin cambios |
| η Ελένη | Ελένη! | femenino sin cambios |
| ο κύριος Παπαδόπουλος | κύριε Παπαδόπουλε! | título y apellido cambian los dos |
| η κυρία Παπαδοπούλου | κυρία Παπαδοπούλου! | apellido femenino sin cambios |
| ο κύριος Δημητρίου | κύριε Δημητρίου! | apellido con forma de genitivo sin cambios |
εσύ frente a εσείς — el verbo είμαι y un adjetivo del predicado
| Πρόσωπο | Ρήμα | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| εγώ | είμαι | Είμαι έτοιμος. / Είμαι έτοιμη. |
| εσύ | είσαι | Είσαι κουρασμένος; (σε έναν φίλο) |
| αυτός / αυτή / αυτό | είναι | Είναι κουρασμένος. |
| εμείς | είμαστε | Είμαστε έτοιμοι. |
| εσείς | είστε | Είστε κουρασμένος; (σε έναν κύριο) |
| αυτοί / αυτές / αυτά | είναι | Είναι κουρασμένοι. |
| Ανεπίσημα (εσύ) | Ευγενικά (εσείς) |
|---|---|
| Γεια σου! | Γεια σας! |
| Τι κάνεις; | Τι κάνετε; |
| Πώς είσαι; | Πώς είστε; |
| Πού μένεις; | Πού μένετε; |
| Μιλάς αγγλικά; | Μιλάτε αγγλικά; |
| Πώς σε λένε; | Πώς σας λένε; |
| το όνομά σου | το όνομά σας |
Ejemplos
| Ελληνικά | Español |
|---|---|
| Γιώργο, πού είσαι; | Giorgos, ¿dónde estás? |
| Κώστα, έχεις ένα λεπτό; | Kostas, ¿tienes un minuto? |
| Γιάννη, τι κάνεις σήμερα; | Yannis, ¿cómo estás hoy? |
| Καλημέρα, κύριε Παπαδόπουλε! | ¡Buenos días, señor Papadópulos! |
| Κυρία Παπαδοπούλου, μιλάτε ελληνικά; | Señora Papadópulu, ¿habla usted griego? |
| Γιατρέ, δεν είμαι καλά. | Doctor, no me encuentro bien. |
| Συγγνώμη, κύριε, πού είναι η στάση; | Disculpe, señor, ¿dónde está la parada del autobús? |
| Παιδιά, είστε έτοιμα; | Niños, ¿estáis listos? |
| Είστε κουρασμένος, κύριε Δημητρίου; | ¿Está usted cansado, señor Dimitríu? |
| Χαίρετε! Είστε ο κύριος Αντωνίου; | ¡Hola! ¿Es usted el señor Antoníu? |
| Ελένη, το τηλέφωνό σου δεν δουλεύει. | Eleni, tu teléfono no funciona. |
| Φίλε μου, δεν έχεις δίκιο. | Amigo mío, no tienes razón. |
| Γεια σας, κυρία Μαρία. Πώς είστε; | Hola, señora María. ¿Cómo está? |
Errores frecuentes
- Γιώργος, πού είσαι; -> Γιώργο, πού είσαι; — un nombre de pila corto en -ος tiene el vocativo en -ο; el nominativo solo sirve para hablar de él.
- Κύριος Παπαδόπουλος, καλημέρα! -> Κύριε Παπαδόπουλε, καλημέρα! — tanto el título como un apellido en -ος toman el vocativo -ε.
- Ο Γιάννη, τι κάνεις; -> Γιάννη, τι κάνεις; — el vocativo nunca lleva artículo.
- Φίλο μου, δεν έχεις δίκιο. -> Φίλε μου, δεν έχεις δίκιο. — el vocativo en -ο es exclusivo de los nombres cortos; los sustantivos comunes en -ος terminan en -ε.
- Κυρία Παπαδοπούλε! -> Κυρία Παπαδοπούλου! — los apellidos femeninos tienen forma de genitivo y nunca cambian.
- Μαρίε! / Μαρίο! -> Μαρία! — los sustantivos femeninos y neutros no tienen un vocativo distinto.
- Κύριε, πού μένεις; -> Κύριε, πού μένετε; — a un desconocido al que te diriges como κύριε le corresponde εσείς, no εσύ.
- Είστε κουρασμένοι; (a una persona) -> Είστε κουρασμένος; — el εσείς de cortesía lleva un verbo en plural pero un adjetivo en singular que concuerda con esa única persona.
- Είστε κουρασμένος; (a dos amigos) -> Είστε κουρασμένοι; — con un plural real, el adjetivo también va en plural.
- Γεια σου, κύριε Παπαδόπουλε. -> Γεια σας, κύριε Παπαδόπουλε. — no mezcles un título de cortesía con un saludo informal.
Consejos
- Aprende el vocativo como un pequeño hábito, no como un paradigma: los sustantivos masculinos en -ος terminan en -ε, los nombres masculinos cortos terminan en -ο, todo lo demás en -ας/-ης pierde su -ς, y los femeninos y neutros se quedan igual.
- Si una forma te hace dudar, recuerda que el vocativo de un nombre corto es idéntico al acusativo: ¡si ya sabes τον Γιώργο, ya sabes Γιώργο!
- Fíjate en la ausencia de artículo. Oír un sustantivo desnudo al principio o al final de una frase es la señal más clara de que alguien está siendo interpelado.
- Cuando dudes con el pronombre, empieza por εσείς. Ser un poco demasiado formal pasa inadvertido; ser demasiado familiar con un desconocido no.
- κύριε y κυρία son mucho más frecuentes en griego que «señor» y «señora» en español — son la forma normal de abrir una pregunta a un desconocido, a un camarero o a un empleado.
- Conserva el segundo acento cuando un pronombre átono sigue a una palabra acentuada en la tercera sílaba desde el final: το όνομά σας, το τηλέφωνό σου, ο δάσκαλός μας.
- Las preguntas griegas terminan en el ερωτηματικό «;» — Πώς είστε; Τι κάνετε; — aunque tenga aspecto de punto y coma.