Με λίγα λόγια

Ο παρελθόντας της υποτακτικής (le subjonctif passé) είναι ο «ολοκληρωμένος» χρόνος της υποτακτικής: aie/sois + μετοχή παρελθόντος. Χρησιμοποιείται μέσα σε ένα σήμα υποτακτικής όταν η πράξη έχει ήδη ολοκληρωθεί σε σχέση με το κύριο ρήμα — Je suis content que tu sois venu (χαίρομαι που ήρθες, δηλαδή που έχεις έρθει).

Ο κανόνας

Ήδη γνωρίζετε τον ενεστώτα της υποτακτικής και πότε ενεργοποιείται (βλ. Μαθήματα 37–38). Ο παρελθόντας της υποτακτικής διατηρεί ακριβώς τα ίδια σήματα — αλλάζει μόνο τη χρονική σχέση. Είναι σύνθετος χρόνος, σχηματισμένος όπως ο passé composé, αλλά με το βοηθητικό ρήμα στον ενεστώτα της υποτακτικής.

Επιλέξτε με βάση την προτεραιότητα, όχι το ημερολόγιο:

• Ο ενεστώτας της υποτακτικής = η πράξη είναι ταυτόχρονη ή μεταγενέστερη από το κύριο ρήμα: Je veux qu’il parte (θέλω να φύγει / να φεύγει).
• Ο παρελθόντας της υποτακτικής = η πράξη έχει ήδη ολοκληρωθεί πριν από το κύριο ρήμα: Je suis heureux qu’il soit parti (χαίρομαι που έχει φύγει).

aie / sois + μετοχή παρελθόντος

Το βοηθητικό ρήμα είναι το avoir ή το être στον ενεστώτα της υποτακτικής, ακολουθούμενο από τη μετοχή παρελθόντος:

• Ρήματα με avoir: que j’aie fini, que tu aies mangé, qu’il ait compris.
• Ρήματα με être (κίνηση + όλα τα αντωνυμιακά): que je sois venu(e), que tu sois parti(e), qu’elle soit arrivée.

Εξακολουθούν να ισχύουν όλοι οι κανόνες συμφωνίας του passé composé (βλ. Μαθήματα 20–21): με το être, η μετοχή συμφωνεί με το υποκείμενο (qu’elle soit partie)· με το avoir, συμφωνεί με ένα άμεσο αντικείμενο τοποθετημένο πριν (les lettres que tu aies écrites).

Η προτεραιότητα στην υποτακτική

Η υποτακτική δεν έχει πλήρη ακολουθία χρόνων στα σύγχρονα γαλλικά. Στον καθημερινό λόγο μόνο δύο τύποι είναι ζωντανοί: ο ενεστώτας (μη προτερόχρονος) και ο παρελθόντας (προτερόχρονος). Έτσι η δευτερεύουσα πρόταση δεν «μετατοπίζεται στο παρελθόν» όπως η οριστική — επιλέγετε ενεστώτα ή παρελθόντα μόνο ανάλογα με το αν η δευτερεύουσα πράξη έχει ολοκληρωθεί:

• Je doute qu’il vienne. — Αμφιβάλλω αν θα έρθει. (δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα)
• Je doute qu’il soit venu. — Αμφιβάλλω αν ήρθε. (έχει ήδη ολοκληρωθεί)

Το κύριο ρήμα μπορεί να είναι σε ενεστώτα, παρελθόντα ή μέλλοντα — αυτό δεν αλλάζει την επιλογή. J’avais peur qu’il ait oublié (το κύριο ρήμα στο παρελθόν, αλλά παραμένει ο παρελθόντας της υποτακτικής).

Προχωρημένα / λόγια σήματα· υποτακτική σε υπερθετικές και αναφορικές προτάσεις

Πέρα από τα βασικά σήματα «υποχρέωση, συναίσθημα, αμφιβολία», στο επίπεδο B2 προστίθενται αρκετά ακόμη μοτίβα που απαιτούν επίσης την υποτακτική:

• Μετά από υπερθετικό βαθμό ή μια περιοριστική έκφραση (le seul, le premier, le dernier, l’unique, le meilleur, ne…que), όταν η αναφορική πρόταση εκφράζει μια υποκειμενική κρίση: C’est le plus beau film que j’aie jamais vu. C’est la seule personne qui me comprenne.
• Σε αναφορική πρόταση που εκφράζει αναζητούμενη ή υποθετική ιδιότητα — το προηγούμενο ενδέχεται να μην υπάρχει: Je cherche un assistant qui sache le russe (οποιοδήποτε τέτοιο πρόσωπο, αν υπάρχει) σε αντίθεση με την οριστική Je connais un assistant qui sait le russe (ένα πραγματικό, γνωστό πρόσωπο).
• Μετά από ορισμένους συνδέσμους: avant que, jusqu’à ce que, bien que / quoique, pour que / afin que, à condition que, sans que, à moins que, de peur que: Bien qu’il ait tout compris, il n’a rien dit.
• Λόγιοι χρόνοι (μόνο για αναγνώριση): η κλασική και επίσημη γραφή χρησιμοποιεί τον imparfait du subjonctif και τον plus-que-parfait du subjonctif (qu’il fût, qu’il eût compris). Θα τους συναντήσετε σε μυθιστορήματα· στον προφορικό λόγο και στη συνηθισμένη γραφή, αντικαταστήστε τους με τον ενεστώτα και τον παρελθόντα της υποτακτικής.

Τύποι και δομές

Παρελθόντας της υποτακτικής = ενεστώτας της υποτακτικής του βοηθητικού ρήματος + μετοχή παρελθόντος.

Τα βοηθητικά ρήματα στον ενεστώτα της υποτακτικής (αποστηθίστε αυτά τα δύο):

Ενεστώτας ή παρελθόντας της υποτακτικής — η αντίθεση προτεραιότητας:

Λόγιοι χρόνοι (αναγνώριση, όχι ενεργητική χρήση):

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• Je suis content que tu es venu -> que tu sois venu — το σήμα επιβάλλει την υποτακτική, άρα το βοηθητικό ρήμα πρέπει να είναι sois, όχι το οριστικό es.
• Je doute qu’il a fini -> qu’il ait fini — μετά το douter que, χρησιμοποιήστε το βοηθητικό ρήμα της υποτακτικής ait.
• qu’elle soit parti -> qu’elle soit partie — με το être, η μετοχή συμφωνεί με το υποκείμενο.
• C’est le plus beau film que j’ai vu -> que j’aie vu — ένας υπερθετικός βαθμός + αναφορική κρίση παίρνει την υποτακτική.
• Bien qu’il a compris -> Bien qu’il ait compris — το bien que απαιτεί πάντα την υποτακτική.
• Je suis content qu’il vienne hier -> qu’il soit venu hier — η πράξη έχει ήδη ολοκληρωθεί, άρα απαιτείται ο προτερόχρονος τύπος (παρελθόντας της υποτακτικής).

Συμβουλές

• Σχηματίστε τον όπως τον passé composé, και απλώς βάλτε το βοηθητικό ρήμα στην υποτακτική: a mangé -> ait mangé, est venu -> soit venu.
• Μια ερώτηση αποφασίζει ανάμεσα σε ενεστώτα και παρελθόντα: η δευτερεύουσα πράξη έχει ήδη ολοκληρωθεί; Ναι -> παρελθόντας της υποτακτικής· όχι -> ενεστώτας της υποτακτικής.
• Ο χρόνος του κύριου ρήματος δεν παίζει ρόλο στην επιλογή — μετράει μόνο η προτεραιότητα.
• Διατηρήστε όλες τις συνήθειες συμφωνίας του passé composé: το être συμφωνεί με το υποκείμενο, το avoir συμφωνεί με ένα προτασσόμενο άμεσο αντικείμενο.
• Οι υπερθετικοί βαθμοί και τα le seul / le premier / ne…que μαζί με μια αναφορική πρόταση γνώμης τραβούν την υποτακτική — ένα πολύ συνηθισμένο σημείο στις εξετάσεις B2.
• Τα fût, eût, eût compris είναι λόγια: διαβάστε τα, κατανοήστε τα, αλλά γράψτε τα σύγχρονα soit / ait / ait compris.