Με λίγα λόγια

Ένα αυτοπαθές ρήμα συνοδεύεται από αυτοπαθή αντωνυμία που αναφέρεται πίσω στο υποκείμενο (Ich freue mich = χαίρομαι). Η αντωνυμία είναι αιτιατική ως προεπιλογή (mich, dich, sich, uns, euch, sich) και γίνεται δοτική (mir, dir, sich…) μόνο όταν η πρόταση έχει και ξεχωριστό αντικείμενο σε αιτιατική (Ich wasche mir die Hände). Μόνο οι τύποι ich/du διαφέρουν ανάμεσα στις δύο πτώσεις.

Ο κανόνας

Σε ένα αυτοπαθές ρήμα, το υποκείμενο και το αντικείμενο είναι το ίδιο πρόσωπο: η ενέργεια «αντανακλάται» πίσω. Τα γερμανικά το δηλώνουν με μια αυτοπαθή αντωνυμία που δεν μπορείτε να παραλείψετε.

• Αυτοπαθής αντωνυμία σε αιτιατική (η συνηθισμένη περίπτωση). Χρησιμοποιήστε την όταν η αντωνυμία είναι το μοναδικό αντικείμενο: Ich freue mich, Er setzt sich, Wir treffen uns.
• Δοτική αυτοπαθής αντωνυμία. Χρησιμοποιήστε την όταν υπάρχει επιπλέον και ξεχωριστό αντικείμενο σε αιτιατική μέσα στην πρόταση. Η αυτοπαθής αντωνυμία γίνεται τότε το έμμεσο «σε μένα», ενώ το πραγματικό άμεσο αντικείμενο είναι ένα ουσιαστικό: Ich wasche mir die Hände (πλένω τα χέρια μου — κυριολεκτικά «τα χέρια σε μένα»), Ich kaufe mir ein Auto.

Καλά νέα: οι δύο σειρές είναι σχεδόν ίδιες. Αλλάζουν μόνο ich και du — mich/mir και dich/dir. Ο τύπος sich κάνει τριπλή δουλειά: καλύπτει er/sie/es, το ευγενικό Sie, και κάθε πληθυντικό (sie = αυτοί).

Πολλά ρήματα είναι αυτοπαθή στα γερμανικά αλλά όχι στα αγγλικά, οπότε η αντωνυμία δεν μεταφράζεται άμεσα: sich erinnern = θυμάμαι, sich freuen = χαίρομαι / ανυπομονώ, sich interessieren für = ενδιαφέρομαι για, sich fühlen = αισθάνομαι.

Θέση της αντωνυμίας: σε κύρια πρόταση στέκεται αμέσως μετά το κλιτό ρήμα (και αμέσως μετά την αντωνυμία-υποκείμενο, όταν το υποκείμενο έρχεται μετά το ρήμα): Ich freue mich. / Heute freue ich mich. Σε δευτερεύουσα πρόταση το κλιτό ρήμα πάει στο τέλος, οπότε η αντωνυμία βρίσκεται πιο κοντά στην αρχή: μετά από υποκείμενο σε μορφή αντωνυμίας (…, weil ich mich beeile), αλλά συνήθως πριν από υποκείμενο σε μορφή ουσιαστικού (…, weil sich der Bus verspätet).

Τύποι και δομές

Οι αυτοπαθείς αντωνυμίες δίπλα στις προσωπικές αντωνυμίες:

Μοτίβο κλίσης με το sich freuen (αιτιατική) — η αντωνυμία αλλάζει ανάλογα με το υποκείμενο:

Αιτιατική ή δοτική — εντοπίστε το επιπλέον αντικείμενο:

Στην προστακτική, η αντωνυμία ακολουθεί το ρήμα: Setz dich! (du), Setzt euch! (ihr), Setzen Sie sich! (Sie).

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• Ich freue. -> Ich freue mich. — η αυτοπαθής αντωνυμία είναι υποχρεωτική· δεν μπορείτε να την παραλείψετε.
• Ich wasche mich die Hände. -> Ich wasche mir die Hände. — με το επιπλέον αντικείμενο σε αιτιατική (die Hände), η αυτοπαθής αντωνυμία πρέπει να είναι σε δοτική: mir.
• Er interessiert mich für Sport. -> Er interessiert sich für Sport. — η αντωνυμία πρέπει να ταιριάζει με το υποκείμενο (er -> sich), όχι να μένει mich.
• Ich erinnere mich unseren Urlaub. -> Ich erinnere mich an unseren Urlaub. — το sich erinnern χρειάζεται την πρόθεση an + αιτιατική.
• Setz dir! -> Setz dich! — το sich setzen παίρνει αιτιατική (δεν υπάρχει δεύτερο αντικείμενο), οπότε χρησιμοποιήστε dich.

Συμβουλές

• Κόλπο απομνημόνευσης: δοτική μόνο όταν ένα δεύτερο αντικείμενο «κλέβει» την αιτιατική. Ich ziehe mich an (αιτ.) αλλά Ich ziehe mir die Jacke an (δοτ. + αντικείμενο σε αιτ.).
• Μάθετε κάθε ρήμα μαζί με την πρόθεση και την πτώση του ως ενιαίο κομμάτι: sich freuen über/auf (+ Akk.), sich interessieren für (+ Akk.), sich erinnern an (+ Akk.).
• Μην ψάχνετε για τα «myself/yourself» στα αγγλικά — πολλά γερμανικά αυτοπαθή ρήματα μεταφράζονται ως απλό ρήμα (sich fühlen = αισθάνομαι, sich beeilen = βιάζομαι).
• Απλώς απομνημονεύστε τις δύο ιδιόρρυθμες περιπτώσεις — mich/mir και dich/dir. Παντού αλλού (sich, uns, euch) η αιτιατική και η δοτική είναι ίδιες.