Με λίγα λόγια

Τα αγγλικά λένε «I want to go», «I have to go», «I can go» — ένα ρήμα, μετά ένα σκέτο απαρέμφατο. Τα Αραβικά δεν έχουν απαρέμφατο — ούτε τα ελληνικά. Κάθε αραβικό ρήμα συζυγείται πάντα σε κάποιο πρόσωπο, χωρίς ουδέτερη λημματική μορφή να τη ρίξετε στην πρόταση. Έτσι, εκεί που τα αγγλικά κρεμούν ένα απαρέμφατο από το πρώτο ρήμα, τα Αραβικά κρεμούν μια μικρή πρόταση: το μόριο أَنْ συν ένα πλήρως συζευγμένο ρήμα στην υποτακτική. Το أُريدُ أَنْ أَذْهَبَ είναι κυριολεκτικά «θέλω ότι πάω».

Το μάθημα 33 έχτισε τους τύπους της υποτακτικής· αυτό το μάθημα είναι για τις λέξεις που τους πυροδοτούν. Υπάρχουν δύο ομάδες. Προσωπικά ρήματα — أَرادَ، اِسْتَطاعَ، أَحَبَّ، قَرَّرَ، حاوَلَ، نَسِيَ — συζυγούνται κανονικά και παίρνουν أَنْ μετά από αυτά. Απρόσωπα τροπικά — يَجِبُ، يُمْكِنُ، عَلَيْهِ، لا بُدَّ — δεν συζυγούνται καθόλου: κάθονται άκλιτα στο τρίτο πρόσωπο ενικού αρσενικού, και το πρόσωπο για το οποίο μιλάτε εμφανίζεται στο δεύτερο ρήμα. Πιάστε αυτόν τον χωρισμό και όλη αυτή η περιοχή, που καλύπτει τα περισσότερα από όσα λέτε κάθε μέρα, γίνεται μηχανική.

Ο κανόνας

1. Το πλαίσιο: ρήμα + أَنْ + المُضارِعُ المَنْصوب. Το أَنْ δεν αλλάζει ποτέ σχήμα και δεν παίρνει ποτέ πρόσωπο. Το ρήμα μετά από αυτό κουβαλά τα πάντα: το πρόσωπο, τον αριθμό, και τη φάτχα (ή το πεσμένο ن) που σημειώνει την υποτακτική.

• أُريدُ أَنْ أَسْأَلَ سُؤالًا. — Θέλω να κάνω μια ερώτηση.
• تُريدُ أَنْ تَسْأَلَ سُؤالًا. — Θέλει να κάνει μια ερώτηση.
• يُريدونَ أَنْ يَسْأَلوا سُؤالًا. — Θέλουν να κάνουν μια ερώτηση.

Τρία πράγματα κινούνται μαζί και κανένα δεν είναι προαιρετικό: το πρώτο ρήμα συμφωνεί με τον ομιλητή, το أَنْ είναι παρόν, και το δεύτερο ρήμα είναι منصوب. Οι μαθητές ρίχνουν το μεσαίο (*أُريدُ أَذْهَبَ) ή ξεχνούν την κατάληξη (*أُريدُ أَنْ أَذْهَبُ). Και τα δύο είναι αντιγραμματικά.

2. Ίδιο υποκείμενο ή διαφορετικό — το أَنْ τα πιάνει και τα δύο. Τα αγγλικά πρέπει να αλλάξουν κατασκευή («I want to travel» έναντι «I want you to travel»). Τα Αραβικά όχι — και τα ελληνικά συμφωνούν εδώ. Το δεύτερο ρήμα απλώς συζυγείται για όποιον το κάνει:

• أُريدُ أَنْ أُسافِرَ. — Θέλω να ταξιδέψω.
• أُريدُ أَنْ تُسافِرَ مَعي. — Θέλω να ταξιδέψεις μαζί μου.
• طَلَبَ المُديرُ أَنْ نَحْضُرَ مُبَكِّرينَ. — Ο διευθυντής ζήτησε να έρθουμε νωρίς.

3. Τα προσωπικά ρήματα που κυβερνούν. Αυτά θα χρησιμοποιείτε κάθε ώρα. Το καθένα είναι κανονικό ρήμα — μάθετε τη ρίζα και τη μορφή του, γιατί αρκετά είναι ανώμαλα με τρόπο που δεν έχει σχέση με το أَنْ.

• أَرادَ / يُريدُ (ر و د, IV μορφή, κοίλο) — θέλω. أُريدُ أَنْ أَعْمَلَ.
• اِسْتَطاعَ / يَسْتَطيعُ (ط و ع, X μορφή, κοίλο) — μπορώ. أَسْتَطيعُ أَنْ أَعْمَلَ.
• أَحَبَّ / يُحِبُّ (ح ب ب, IV μορφή, διπλασιασμένο) — μου αρέσει να. أُحِبُّ أَنْ أَعْمَلَ.
• قَرَّرَ / يُقَرِّرُ (ق ر ر, II μορφή) — αποφασίζω να. قَرَّرْتُ أَنْ أَعْمَلَ.
• حاوَلَ / يُحاوِلُ (ح و ل, III μορφή) — προσπαθώ να. أُحاوِلُ أَنْ أَعْمَلَ.
• نَسِيَ / يَنْسى (ن س ي, I μορφή, ελλιπές) — ξεχνώ να. نَسيتُ أَنْ أَعْمَلَ.

Το ίδιο πλαίσιο δουλεύει με μια μακριά ουρά άλλων μόλις τα συναντήσετε: رَفَضَ أَنْ (αρνήθηκε να), قَبِلَ أَنْ (συμφώνησε να), تَعَلَّمَ أَنْ (έμαθε να), خافَ أَنْ (φοβήθηκε να), تَمَنّى أَنْ (ευχήθηκε να).

4. Τα απρόσωπα τροπικά μένουν στο τρίτο πρόσωπο ενικού αρσενικού — πάντα. Αυτό είναι το σημαντικότερο σημείο του μαθήματος. Τα يَجِبُ και يُمْكِنُ δεν συζυγούνται για το πρόσωπο που πρέπει ή μπορεί να κάνει κάτι. Δεν γίνονται ποτέ *أَجِبُ ούτε *نُمْكِنُ. Το υποκείμενό τους είναι ολόκληρη η πρόταση με أَنْ που ακολουθεί, και αυτή η πρόταση είναι γραμματικά ένα «it».

• يَجِبُ أَنْ أَذْهَبَ. — Πρέπει να πάω. (κυριολεκτικά: «το να πάω» είναι υποχρεωτικό)
• يَجِبُ أَنْ تَذْهَبي. — Πρέπει να πας (θηλ.).
• يَجِبُ أَنْ يَذْهَبوا. — Πρέπει να πάνε.
• يُمْكِنُ أَنْ نَبْدَأَ. — Μπορούμε να αρχίσουμε.

Σημειώστε τη ρίζα του يَجِبُ: و ج ب, I μορφή, ένα مِثال واوِيّ (ρήμα του οποίου το πρώτο ριζικό σύμφωνο είναι و). Ο παρελθοντικός είναι وَجَبَ, με το و σε κοινή θέα, αλλά το و πέφτει στον ενεστώτα: وَجَبَ → يَجِبُ, όχι *يَوْجِبُ. Η ίδια πτώση γίνεται στα وَصَلَ → يَصِلُ και وَقَفَ → يَقِفُ· το μάθημα 49 είναι εκεί που η τάξη αντιμετωπίζεται σωστά. Το يُمْكِنُ είναι IV μορφή του م ك ن (أَمْكَنَ / يُمْكِنُ).

5. Ονομασία του προσώπου με يَجِبُ και يُمْكِنُ. Αν το δεύτερο ρήμα μόνο του δεν αρκεί — συνήθως όταν θέλετε να κάνετε την υποχρέωση ρητή ή ευγενική — κολλήστε το πρόσωπο σε πρόθεση ή αντωνυμία, και πάλι αφήστε τα يَجِبُ / يُمْكِنُ ανέγγιχτα.

• يَجِبُ عَلَيْكِ أَنْ تَدْرُسي. — Πρέπει να μελετήσεις (θηλ.).
• يَجِبُ عَلى الطُّلّابِ أَنْ يَحْضُروا. — Οι φοιτητές πρέπει να παρευρεθούν.
• يُمْكِنُني أَنْ أُساعِدَكَ. — Μπορώ να σε βοηθήσω.
• هَلْ يُمْكِنُكَ أَنْ تَنْتَظِرَ قَليلًا؟ — Μπορείς να περιμένεις λίγο;

Το يُمْكِنُ παίρνει αντωνυμία άμεσου αντικειμένου (يُمْكِنُني، يُمْكِنُكَ، يُمْكِنُهُ)· το يَجِبُ παίρνει عَلى (يَجِبُ عَلَيَّ، يَجِبُ عَلَيْكَ). Μην τα ανταλλάσσετε.

6. Το عَلَيْهِ أَنْ — υποχρέωση χωρίς ρήμα καθόλου. Το عَلى συν αντωνυμία, μόνο του, σημαίνει ήδη «πρέπει». Είναι κοντύτερο από το يَجِبُ عَلَيْهِ και εξαιρετικά συχνό στον γραπτό λόγο:

• عَلَيَّ أَنْ أَتَّصِلَ بِالشَّرِكَةِ. — Πρέπει να τηλεφωνήσω στην εταιρεία.
• عَلَيْنا أَنْ نَحْجِزَ الغُرْفَةَ اليَوْمَ. — Πρέπει να κλείσουμε το δωμάτιο σήμερα.

Εδώ το πρόσωπο είναι ορατό — είναι η κολλητή αντωνυμία στο عَلى — και το δεύτερο ρήμα συμφωνεί μαζί του.

7. لا بُدَّ أَنْ / لا بُدَّ مِنْ أَنْ — «δεν γίνεται αλλιώς». Το بُدٌّ είναι ουσιαστικό που σημαίνει «αποφυγή», αρνημένο απόλυτα από το لا. Η φράση είναι σταθερή και οι δύο παραλλαγές είναι σωστές:

• لا بُدَّ أَنْ تَعْرِفَ الحَقيقَةَ. — Πρέπει οπωσδήποτε να μάθεις την αλήθεια.
• لا بُدَّ مِنْ أَنْ نُغَيِّرَ الخُطَّةَ. — Πρέπει στ’ αλήθεια να αλλάξουμε το σχέδιο.

8. Τα τροπικά στον παρελθοντικό: كانَ + يَجِبُ. Ο καθημερινός παρελθοντικός του يَجِبُ δεν είναι ο δικός του ماضٍ وَجَبَ — που υπάρχει, αλλά μένει στον επίσημο και νομικό πεζό λόγο — αλλά το كانَ μπροστά του, που φέρει τον χρόνο. Το αποτέλεσμα μεταφράζεται «έπρεπε» ή «θα έπρεπε να είχαμε».

• كانَ يَجِبُ أَنْ نَنْتَظِرَ. — Θα έπρεπε να περιμένουμε. / Έπρεπε να περιμένουμε.
• كانَ يُمْكِنُكَ أَنْ تَسْأَلَني. — Θα μπορούσες να με είχες ρωτήσει.

Το كانَ μένει κι αυτό στο τρίτο ενικού αρσενικού, για τον ίδιο λόγο που μένει το يَجِبُ. (Το كانَ και η συμπεριφορά του: μαθήματα 32 και 43.)

9. Άρνηση: أَنْ + لا = أَلّا. Όταν αρνείται το δεύτερο ρήμα, τα أَنْ και لا συγχωνεύονται σε μία γραπτή λέξη, أَلّا, και το ρήμα μετά μένει منصوب:

• يَجِبُ أَلّا تَتَأَخَّرَ. — Δεν πρέπει να αργήσεις.
• قَرَّرْتُ أَلّا أَقولَ شَيْئًا. — Αποφάσισα να μην πω τίποτα.
• عَلَيْنا أَلّا نَنْسى المَوْعِدَ. — Δεν πρέπει να ξεχάσουμε το ραντεβού.

Η άρνηση του πρώτου ρήματος είναι διαφορετική σημασία και δεν χρειάζεται συγχώνευση: لا أُريدُ أَنْ أَذْهَبَ («δεν θέλω να πάω»), لا يُمْكِنُني أَنْ أَحْضُرَ («δεν μπορώ να έρθω»). Και προσέξτε το ζεύγος يَجِبُ أَلّا تَتَأَخَّرَ («δεν πρέπει να αργήσεις» — η απαγόρευση είναι πραγματική) έναντι لا يَجِبُ أَنْ تَتَأَخَّرَ («δεν απαιτείται να αργήσεις» — πολύ ασθενέστερο). Για γνήσιο «μην», προτιμήστε το أَلّا.

10. Το مصدر: το ένα σημείο όπου τα Αραβικά έχουν κάτι με σχήμα απαρεμφάτου. Σχεδόν κάθε αραβικό ρήμα έχει ρηματικό ουσιαστικό, ένα مَصْدَر, και μετά από ρήματα όπως το أَرادَ μπορείτε να το χρησιμοποιήσετε αντί για ολόκληρη την πρόταση με أَنْ. Είναι ουσιαστικό, οπότε παίρνει πτώση — αιτιατική εδώ, ως άμεσο αντικείμενο:

• أُريدُ أَنْ أَذْهَبَ إِلى السّوقِ. = أُريدُ الذَّهابَ إِلى السّوقِ.
• قَرَّرَ أَنْ يُسافِرَ. = قَرَّرَ السَّفَرَ.

Τα δύο καταλήγουν στο ίδιο εδώ· η εκδοχή με أَنْ είναι η ελαφρύτερη και, αποφασιστικά, σημειώνει το νέο υποκείμενο πάνω στο ίδιο το ρήμα (أُريدُ أَنْ تَذْهَبَ — με το مصدر θα έπρεπε να κρεμάσετε το πρόσωπο πάνω του, أُريدُ ذَهابَكَ). Επειδή το أَنْ + ρήμα κάνει τη δουλειά ενός ουσιαστικού, οι γραμματικοί το αποκαλούν المَصْدَرُ المُؤَوَّل, «το ερμηνευμένο مصدر». Χτίστε σωστά το مصدر στο μάθημα 54· προς το παρόν απλώς αναγνωρίστε την ανταλλαγή.

11. Τι δεν παίρνει أَنْ. Ένα μικρό σύνολο πολύ συχνών ρημάτων ακολουθείται από τον σκέτο مضارع, ακόμα مرفوع, χωρίς μόριο ανάμεσα. Τα ρήματα έναρξης είναι αυτά στα οποία θα σκοντάψετε πρώτα:

• بَدَأَ يَكْتُبُ رِسالَةً. — Άρχισε να γράφει ένα γράμμα. (όχι *بَدَأَ أَنْ يَكْتُبَ)
• أَخَذَ يَضْحَكُ. — Άρχισε να γελάει.
• ما زالَ يَعْمَلُ هُنا. — Ακόμα δουλεύει εδώ.

Το كادَ («σχεδόν») συμπεριφέρεται συνήθως το ίδιο, αν και το كادَ أَنْ يَفْعَلَ είναι κι αυτό τρέχον, και τα لا يَزالُ / ما زالَ ανήκουν στις كانَ وأَخَواتُها. Αυτά είναι τα μαθήματα 43 και 59. Προς το παρόν: απομνημονεύστε το بَدَأَ ως την εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα.

12. Τρία μόρια που μοιάζουν — κρατήστε τα χωριστά. Το أَنْ παίρνει ρήμα στην υποτακτική (أُريدُ أَنْ تَذْهَبَ). Το أَنَّ παίρνει όνομα ή αντωνυμία σε αιτιατική και σημαίνει «ότι» μετά από ρήματα γνώσης και αναφοράς (أَعْرِفُ أَنَّكَ مَشْغولٌ) — μάθημα 44. Το إِنَّ ανοίγει πρόταση για έμφαση, και είναι επίσης αυτό που παίρνει το قالَ: «είπε ότι …» είναι قالَ إِنَّ, όχι قالَ أَنَّ — κι αυτό μάθημα 44. Και τα قَبْلَ أَنْ / بَعْدَ أَنْ («πριν/μετά») χρησιμοποιούν το ίδιο أَنْ — το قَبْلَ أَنْ πάντα με υποτακτική, το بَعْدَ أَنْ με υποτακτική ή ماضٍ — αλλά είναι χρονικοί σύνδεσμοι: μάθημα 38.

Τύποι και δομές

أَنْ + المُضارِعُ المَنْصوب - كَتَبَ / يَكْتُبُ

Οι δύο θηλυκοί πληθυντικοί είναι οι μόνες θέσεις που δεν αλλάζουν καθόλου. Οι δυϊκοί (أَنْ تَكْتُبا، أَنْ يَكْتُبا) χάνουν το ن τους ακριβώς όπως οι πληθυντικοί και παραλείπονται εδώ.

Τα προσωπικά ρήματα που κυβερνούν

Προσέξτε τα δύο κοίλα ρήματα: το μακρό τους φωνήεν είναι εκεί στον ενεστώτα (أُريدُ، أَسْتَطيعُ) και λείπει στον παρελθοντικό με προσωπική κατάληξη (أَرَدْتُ، اِسْتَطَعْتُ). Το ίδιο το أَحَبَّ, του οποίου η σάντα ξεδιπλώνεται σε δύο γράμματα στο أَحْبَبْتُ. Τα μαθήματα 49 και 50 εξηγούν το γιατί.

Τα απρόσωπα τροπικά — άκλιτα στο τρίτο πρόσωπο ενικού αρσενικού

عَلَيْـ + أَنْ σε όλα τα πρόσωπα

Ανώμαλα θέματα μετά το أَنْ — πού φαίνεται η φάτχα και πού κρύβεται

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• أُريدُ أَذْهَبَ. -> أُريدُ أَنْ أَذْهَبَ. — τα Αραβικά δεν έχουν απαρέμφατο — ούτε τα ελληνικά —, οπότε δύο ρήματα δεν μπορούν να καθίσουν εδώ δίπλα δίπλα χωρίς σύνδεσμο. Το أَنْ είναι αυτό που τα κολλά, και δεν είναι ποτέ προαιρετικό μετά το أَرادَ.
• أُريدُ أَنْ أَذْهَبُ. -> أُريدُ أَنْ أَذْهَبَ. — το أَنْ κάνει το ρήμα منصوب: η τελική ντάμμα γίνεται φάτχα. Αυτό είναι το συχνότερο λάθος του μαθήματος.
• أَجِبُ أَنْ أَذْهَبَ. -> يَجِبُ أَنْ أَذْهَبَ. — το يَجِبُ δεν συζυγείται για το πρόσωπο που πρέπει να ενεργήσει. Μένει στο τρίτο ενικού αρσενικού· το «εγώ» ζει στο أَذْهَبَ.
• يَجِبونَ أَنْ يَدْرُسوا. -> يَجِبُ أَنْ يَدْرُسوا. — ο ίδιος κανόνας για τους πληθυντικούς. Το يَجِبُ δεν έχει πληθυντικό σε αυτή την κατασκευή, ποτέ.
• بَدَأَ أَنْ يَكْتُبَ. -> بَدَأَ يَكْتُبُ. — τα ρήματα έναρξης παίρνουν τον σκέτο مضارع, ακόμα مرفوع. Όχι أَنْ, όχι φάτχα.
• تَسْتَطيعُ أَنْ تَذْهَبينَ؟ -> هَلْ تَسْتَطيعينَ أَنْ تَذْهَبي؟ — δύο λάθη μαζί: το πρώτο ρήμα πρέπει να συμφωνεί με το أَنْتِ, και το δεύτερο χάνει το ن του στην υποτακτική.
• يَجِبُ أَنْ لا تَتَأَخَّرُ. -> يَجِبُ أَلّا تَتَأَخَّرَ. — το أَنْ + لا γράφεται ως μία λέξη, أَلّا, και το ρήμα μετά είναι ακόμα منصوب.
• يُمْكِنُ عَلَيَّ أَنْ أُساعِدَكَ. -> يُمْكِنُني أَنْ أُساعِدَكَ. — το يُمْكِنُ παίρνει κολλητή αντωνυμία αντικειμένου· το عَلى ανήκει στο يَجِبُ (يَجِبُ عَلَيَّ).
• أُريدُ الذَّهابُ إِلى السّوقِ. -> أُريدُ الذَّهابَ إِلى السّوقِ. — το مصدر είναι ουσιαστικό στη θέση του αντικειμένου, οπότε είναι αιτιατική.
• كانَ يَجِبُ أَنْ نَنْتَظِرُ. -> كانَ يَجِبُ أَنْ نَنْتَظِرَ. — το να βάλετε το τροπικό στον παρελθοντικό δεν αλλάζει τίποτα μετά το أَنْ· το δεύτερο ρήμα μένει منصوب.

Συμβουλές

• Μάθετε το πλαίσιο ως ένα ηχητικό σχήμα, όχι ως τρεις κανόνες: أَنْ + أَ/تَ/يَ/نَ + …َ. Πείτε أُريدُ أَنْ أَذْهَبَ، يَجِبُ أَنْ أَذْهَبَ، أَسْتَطيعُ أَنْ أَذْهَبَ δυνατά μέχρι η τελική φάτχα να γίνει αντανακλαστικό.
• Μεταφράστε το يَجِبُ أَنْ στον εαυτό σας ως «είναι απαραίτητο ότι …», όχι ως κλιτό «πρέπει». Η αγγλική λέξη «must» σας καλεί να την κλίνετε· η αραβική φράση δεν κλίνεται. (Το ελληνικό «πρέπει» συμφωνεί εδώ: μένει άκλιτο.)
• Αποθηκεύστε τα έξι κυβερνώντα ρήματα ως ζεύγη — أَرادَ / أُريدُ، اِسْتَطاعَ / أَسْتَطيعُ، أَحَبَّ / أُحِبُّ — γιατί ο παρελθοντικός και ο ενεστώτας τους δεν μοιάζουν καθόλου. Το μέρος με το أَنْ είναι το εύκολο μισό.
• Μία πρόταση ανά πρόσωπο αξίζει ένα παράδειγμα: يَجِبُ أَنْ أَذْهَبَ، يَجِبُ أَنْ تَذْهَبي، يَجِبُ أَنْ نَذْهَبَ. Εξασκηθείτε εσκεμμένα την άκλιτη πρώτη λέξη.
• Για ευγενικά αιτήματα, τα هَلْ يُمْكِنُني أَنْ …؟ και هَلْ يُمْكِنُكَ أَنْ …؟ θα σας περάσουν σχεδόν από κάθε καθημερινή ανταλλαγή. Αποθηκεύστε αυτά τα δύο ανοίγματα ολόκληρα.
• Αν δεν μπορείτε να θυμηθείτε ένα مصدر, δεν το χρειάζεστε ποτέ: μετά τα κυβερνώντα ρήματα αυτού του μαθήματος, το أَنْ + ρήμα δουλεύει πάντα. Το مصدر είναι οικονομία, όχι υποχρέωση — το μάθημα 54 το ξεδιαλύνει.
• Αγνοήστε προς το παρόν τη διαφορά ανάμεσα στο أَنْ και το أَنَّ. Αν η επόμενη λέξη είναι مضارع είναι أَنْ, με φάτχα στο τέλος εκείνου του ρήματος· αυτό είναι όλο που χρειάζεστε μέχρι το μάθημα 44.