Με λίγα λόγια

Τα Αγγλικά φτιάχνουν τις λέξεις του τύπου «από εκεί / φτιαγμένος από αυτό» με μια διασπορά καταλήξεων — Egypt/Egyptian, Lebanon/Lebanese, Japan/Japanese, gold/golden, science/scientific — και απλώς πρέπει να ξέρετε ποια παίρνει η κάθε λέξη. Τα Αραβικά έχουν μία κατάληξη για όλα αυτά: ـِيٌّ, μια κάσρα συν ένα διπλασιασμένο για. Προσθέστε την σε χώρα, πόλη, λαό, υλικό ή αφηρημένο ουσιαστικό και παίρνετε επίθετο με τη σημασία «που ανήκει σε αυτό, που προέρχεται από αυτό, που είναι φτιαγμένο από αυτό»: مِصْر → مِصْرِيٌّ، ذَهَبٌ → ذَهَبِيٌّ. Η αραβική γραμματική ονομάζει την κατάληξη النِّسْبَة, «η απόδοση».

Δύο γεγονότα σηκώνουν όλο το μάθημα. Πρώτον, το για είναι διπλασιασμένο — η σάντα είναι μέρος της λέξης, και η πτωτική κατάληξη κάθεται από πάνω της: مِصْرِيٌّ، مِصْرِيًّا، مِصْرِيٍّ. Δεύτερον, μια νίσμπα είναι εντελώς συνηθισμένο επίθετο μόλις σχηματιστεί, οπότε όλα από το μάθημα 8 ισχύουν αμετάβλητα: ة για γυναίκα (مِصْرِيَّةٌ), الـ όταν το ουσιαστικό που περιγράφει είναι οριστικό, και την ίδια πτώση με το ουσιαστικό της. Αυτό το ένα επίθημα είναι ο ταχύτερος πολλαπλασιαστής λεξιλογίου στα λογοτεχνικά αραβικά — πάρα πολλά από τα επίθετα σε μια πρόταση εφημερίδας είναι νίσμπες.

Ο κανόνας

1. Ένα επίθημα, δύο τύποι. Το αρσενικό είναι ـِيٌّ και το θηλυκό είναι ـِيَّةٌ. Το σύμφωνο πριν από το επίθημα παίρνει κάσρα, και το για φέρει σάντα:

• مِصْر → مِصْرِيٌّ (Αιγύπτιος, αιγυπτιακός) — مِصْرِيَّةٌ (Αιγύπτια)
• لُبْنان → لُبْنانِيٌّ - لُبْنانِيَّةٌ

2. Η σάντα είναι η λέξη. Το ـِيّ δεν είναι μακρό φωνήεν· είναι κάσρα ακολουθούμενη από δύο για. Το ακούτε: το مِصْرِيٌّ έχει κρατημένο, διπλασιασμένο σύμφωνο που ένα σκέτο τελικό ي δεν έχει. Στη συνηθισμένη γραφή χωρίς φωνηεντικά σημάδια (مصري) δεν φαίνεται τίποτα, και ακριβώς γι’ αυτό οι αρχάριοι σταματούν να το προφέρουν — και μια νίσμπα χωρίς τον διπλασιασμό ακούγεται λάθος σε κάθε αραβικό αυτί. Γράφετε τη σάντα σε αυτό το μάθημα και πείτε την δυνατά μέχρι να τη θυμάται το στόμα σας.

3. Παίρνει ακόμα πτωτική κατάληξη. Η νίσμπα κλίνεται όπως κάθε τρίπτωτο όνομα ή επίθετο. Η κατάληξη μπαίνει μετά τη σάντα, και η αόριστη αιτιατική παίρνει τη συνηθισμένη έδρα του άλιφ:

• مَرْفوع: هُوَ مِصْرِيٌّ. / الطّالِبُ المِصْرِيُّ
• مَنْصوب: رَأَيْتُ طالِبًا مِصْرِيًّا. / رَأَيْتُ الطّالِبَ المِصْرِيَّ.
• مَجْرور: تَكَلَّمْتُ مَعَ طالِبٍ مِصْرِيٍّ. / مَعَ الطّالِبِ المِصْرِيِّ

4. Σχηματισμός, βάση προς βάση. Τέσσερις περιπτώσεις καλύπτουν σχεδόν όλα όσα θα συναντήσετε:

• Απλώς προσθέστε την. Μια βάση που τελειώνει σε σύμφωνο παίρνει το επίθημα κατευθείαν: لُبْنان → لُبْنانِيٌّ، العِراق → عِراقِيٌّ، بَغْداد → بَغْدادِيٌّ.
• Αφαιρέστε ένα τελικό ة. Το τα μαρμπούτα εξαφανίζεται πάντα πρώτο: مَكَّة → مَكِّيٌّ، القاهِرَة → قاهِرِيٌّ، فِضَّة → فِضِّيٌّ.
• Αφαιρέστε το τελικό ا ξένου ονόματος. Ονόματα δανεισμένα με ـا ή ـيا κόβονται πίσω στο τελευταίο πραγματικό σύμφωνο: فَرَنْسا → فَرَنْسِيٌّ، أَمْريكا → أَمْريكِيٌّ، سُورِيا → سُورِيٌّ، أَلْمانِيا → أَلْمانِيٌّ، إيطالِيا → إيطالِيٌّ.
• Αφαιρέστε το الـ ονόματος χώρας. Όταν το όνομα φέρει άρθρο, το άρθρο δεν είναι μέρος της νίσμπα: اليابان → يابانِيٌّ، الصّين → صينِيٌّ، المَغْرِب → مَغْرِبِيٌّ، السّودان → سُودانِيٌّ، الكُوَيْت → كُوَيْتِيٌّ.

Το άρθρο επιστρέφει αργότερα, για άλλον λόγο — όταν όλη η φράση είναι οριστική: الطّالِبُ اليابانِيُّ, «ο Ιάπωνας φοιτητής». Εκείνο το الـ είναι συμφωνία με το طالِب (μάθημα 8), όχι απομεινάρι από το اليابان.

5. Ανώμαλοι τύποι: ένας σύντομος κατάλογος για απομνημόνευση. Μια χούφτα πολύ συχνές βάσεις αλλάζουν σχήμα, και αρκετές από αυτές αναπτύσσουν ένα و πριν από το επίθημα. Υπάρχει ιστορικός λόγος (ασθενές τελικό γράμμα, ή συντομευμένο θέμα), αλλά σε αυτό το στάδιο είναι απλώς στοιχεία για να μάθετε:

• مَدينَة → مَدَنِيٌّ (αστικός, πολιτικός) — το ίδιο το θέμα μικραίνει
• سَنَة → سَنَوِيٌّ (ετήσιος), لُغَة → لُغَوِيٌّ (γλωσσικός), يَد → يَدَوِيٌّ (χειρωνακτικός)
• أَخ → أَخَوِيٌّ (αδελφικός), أَب → أَبَوِيٌّ (πατρικός), سَماء → سَماوِيٌّ (ουράνιος)

Όταν έχετε αμφιβολία, κοιτάξτε τη νίσμπα στο λεξικό αντί να εφεύρετε μία. Το λεξικό την καταχωρίζει ως χωριστό λήμμα.

6. Υλικά και χρώματα. Το ίδιο επίθημα πάνω σε ουσία δίνει «φτιαγμένος από αυτή», και συχνά «στο χρώμα της» επίσης:

خَشَبٌ → خَشَبِيٌّ (ξύλινος), زُجاجٌ → زُجاجِيٌّ (γυάλινος), قُطْنٌ → قُطْنِيٌّ (βαμβακερός), ذَهَبٌ → ذَهَبِيٌّ (χρυσός, χρυσαφένιος), فِضَّةٌ → فِضِّيٌّ (ασημένιος).

Τα Αραβικά κρατούν και την παλαιότερη διατύπωση — بابٌ مِنْ خَشَبٍ, «μια πόρτα από ξύλο» — και οι δύο είναι σε χρήση. Αυτό που δεν επιτρέπεται είναι να τις ανακατεύετε: το مِنْ παίρνει το σκέτο ουσιαστικό, ποτέ τη νίσμπα.

7. Πολύ πέρα από τις εθνικότητες. Οποιοδήποτε ουσιαστικό με πεδίο σημασίας μπορεί να παράγει μία, και τα λογοτεχνικά αραβικά στηρίζονται σε αυτό διαρκώς: عِلْمٌ → عِلْمِيٌّ (επιστημονικός), سِياسَةٌ → سِياسِيٌّ (πολιτικός), اِقْتِصادٌ → اِقْتِصادِيٌّ (οικονομικός), تاريخٌ → تاريخِيٌّ (ιστορικός), ثَقافَةٌ → ثَقافِيٌّ (πολιτιστικός), طَبيعَةٌ → طَبيعِيٌّ (φυσικός), قانونٌ → قانونِيٌّ (νομικός), رَسْمٌ → رَسْمِيٌّ (επίσημος).

Σχηματίστε τες από τον ενικό: το قَوانينُ είναι ο πληθυντικός του قانونٌ, και το επίθετο είναι قانونِيٌّ, όχι κάτι χτισμένο πάνω στον πληθυντικό. Μια χούφτα παγιωμένες λέξεις κάθονται όντως πάνω σε πληθυντικό (أَخْلاقٌ → أَخْلاقِيٌّ, «ηθικός»), αλλά αυτές είναι λεξιλόγιο, όχι άδεια να φτιάχνετε δικές σας.

8. Συμπεριφέρεται όπως οποιοδήποτε άλλο επίθετο. Τίποτα στη συμφωνία δεν είναι ιδιαίτερο. Η νίσμπα ακολουθεί το ουσιαστικό της και αντιγράφει γένος, αριθμό, οριστικότητα και πτώση:

• الطّالِبُ المِصْرِيُّ — το المِصْرِيَّةُ είναι αυτό που γράφετε για γυναίκα
• سِفارَةٌ أَلْمانِيَّةٌ — και τα δύο αόριστα
• في الشَّرِكَةِ الفَرَنْسِيَّةِ — και τα δύο οριστικά και مَجْرور

9. Είναι και ουσιαστικό. Το مِصْرِيٌّ μόνο του σημαίνει «ένας Αιγύπτιος», ακριβώς όπως στα Αγγλικά. Και η θηλυκή νίσμπα, οριστικοποιημένη, είναι ο τρόπος με τον οποίο τα Αραβικά ονομάζουν μια γλώσσα: العَرَبِيَّةُ، الفَرَنْسِيَّةُ، اليابانِيَّةُ — συντομία του اللُّغَةُ العَرَبِيَّةُ και ούτω καθεξής. Και τα δύο μισά εκείνης της φράσης είναι θηλυκά, γι’ αυτό το *اللُّغَةُ العَرَبِيُّ είναι αδύνατο.

10. Πληθυντικοί. Για ανθρώπους, τη δουλειά την κάνουν οι συνηθισμένοι ομαλοί πληθυντικοί του μαθήματος 9. Το για κρατάει τη σάντα του και παίρνει το φωνήεν που απαιτεί η κατάληξη:

• αρσενικό: مِصْرِيُّونَ (مَرْفوع) / مِصْرِيِّينَ (مَنْصوب και مَجْرور)
• θηλυκό: مِصْرِيَّاتٌ / مِصْرِيَّاتٍ

Μερικές πολύ συχνές λέξεις εθνικότητας σχηματίζουν κανονικά σπασμένο πληθυντικό αντί για ـُونَ, και αυτές αξίζει να τις απομνημονεύσετε ως χωριστές λέξεις: عَرَبِيٌّ → عَرَبٌ، أَلْمانِيٌّ → أَلْمانٌ، رُوسِيٌّ → رُوسٌ، تُرْكِيٌّ → أَتْراكٌ، كُرْدِيٌّ → أَكْرادٌ (υπάρχουν και οι κανονικοί تُرْكِيُّونَ، رُوسِيُّونَ). Είναι πληθυντικοί ανθρώπων, οπότε ό,τι ακολουθεί είναι κι αυτό πληθυντικό: العَرَبُ الكِرامُ، رَأَيْتُ الأَلْمانَ.

11. Πληθυντικοί άλογων: πίσω στον θηλυκό ενικό. Ο κανόνας του μαθήματος 11 υπερισχύει τα πάντα εδώ. Αν το ουσιαστικό είναι πληθυντικός πραγμάτων, η νίσμπα του μένει θηλυκός ενικός, όσα πράγματα κι αν είναι:

• كُتُبٌ عَرَبِيَّةٌ — αραβικά βιβλία
• السَّيّاراتُ اليابانِيَّةُ — τα ιαπωνικά αυτοκίνητα
• الدُّوَلُ العَرَبِيَّةُ — τα αραβικά κράτη

Ο πληθυντικός مِصْرِيُّونَ είναι μόνο για ανθρώπους.

12. Η νίσμπα απέναντι στην ιντάφα (إِضافَة). Το μάθημα 20 σας έδωσε έναν τρόπο να συνδέσετε δύο ουσιαστικά: سِفارَةُ فَرَنْسا, «η πρεσβεία της Γαλλίας». Η νίσμπα δίνει έναν άλλο: السِّفارَةُ الفَرَنْسِيَّةُ, «η γαλλική πρεσβεία». Και τα δύο είναι σωστά Αραβικά. Η διαφορά είναι ότι μια إِضافَة δείχνει έναν συγκεκριμένο κάτοχο, ενώ η νίσμπα περιγράφει είδος — και μόνο η νίσμπα μπορεί να γίνει αόριστη (سِفارَةٌ فَرَنْسِيَّةٌ) ή να φέρει δικό της الـ.

13. Μόνο αναγνώριση. Η θηλυκή κατάληξη ـِيَّة χτίζει επίσης αφηρημένα ουσιαστικά από τις ίδιες βάσεις: الحُرِّيَّةُ (ελευθερία), الجِنْسِيَّةُ (ιθαγένεια), الإِنْسانِيَّةُ (ανθρωπιά), المَسْؤُولِيَّةُ (ευθύνη). Διαβάστε τα προς το παρόν ως λέξεις· ο μηχανισμός είναι το ίδιο επίθημα.

Δύο γειτονικά θέματα δεν είναι εδώ. Το «πιο Αιγύπτιος από» και το «ο πιο διάσημος» χρησιμοποιούν εντελώς διαφορετικό σχήμα λέξης (μάθημα 28), και οι καταλήξεις «μικρούλης / αγαπημένος» του التَّصْغير είναι το μάθημα 57. Σημειώστε επίσης ότι πολλά τοπωνύμια — مِصْرُ، لُبْنانُ، بَغْدادُ — δεν παίρνουν τα ίδια τανβίν (μάθημα 41), ενώ οι νίσμπες τους είναι εντελώς συνηθισμένες λέξεις που παίρνουν: مِصْرِيٌّ.

Τύποι και δομές

Σχηματισμός κατά τύπο βάσης

Υλικά

Ανώμαλοι τύποι που αξίζει να απομνημονεύσετε

Η πλήρης κλίση του مِصْرِيّ — η πτωτική κατάληξη κάθεται μετά τη σάντα

Αριθμός — για ανθρώπους χρησιμοποιείται ο ομαλός πληθυντικός

Εθνικά με σπασμένο πληθυντικό ανθρώπων

Έμειναν έξω από αυτούς τους πίνακες: η νίσμπα δίλεξου τοπωνυμίου, και ο τύπος που δεν είναι πια παραγωγικός και προσθέτει ـانِيّ (رُوحانِيٌّ). Κανένα από τα δύο δεν χρειάζεται για να σχηματίζετε νίσμπες σε αυτό το επίπεδο.

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• أَنا مِصْرِيُ. -> أَنا مِصْرِيٌّ. — λείπουν δύο πράγματα: η σάντα στο για και το τανβίν από πάνω της. Η γραφή χωρίς φωνηεντικά σημάδια κρύβει και τα δύο, αλλά η προφορά σας δεν μπορεί.
• أَنا لُبْنانُ. -> أَنا لُبْنانِيٌّ. — το لُبْنان είναι η χώρα. Αν το πείτε ως κατηγόρημα, ισχυρίζεστε ότι είστε ο Λίβανος· το πρόσωπο χρειάζεται την κατάληξη نِسْبَة.
• هِيَ مِصْرِيٌّ. -> هِيَ مِصْرِيَّةٌ. — μια γυναίκα παίρνει ـِيَّةٌ. Αυτό είναι το πιο συχνό ολίσθημα συμφωνίας σε όλο το μάθημα, γιατί τον αρσενικό τύπο τον μαθαίνετε πρώτο.
• اللُّغَةُ العَرَبِيُّ -> اللُّغَةُ العَرَبِيَّةُ — το لُغَة είναι θηλυκό, οπότε και το επίθετό του είναι θηλυκό. Το ίδιο για السِّفارَةُ الفَرَنْسِيَّةُ، الجامِعَةُ الأَمْريكِيَّةُ.
• مَكَّةِيٌّ -> مَكِّيٌّ — το ة δεν επιζεί ποτέ μπροστά από το επίθημα. Αφαιρέστε το πρώτα, μετά κολλήστε το ـِيّ: القاهِرَة → قاهِرِيٌّ، فِضَّة → فِضِّيٌّ.
• أَمْريكاوِيٌّ -> أَمْريكِيٌّ — τα περισσότερα ξένα ονόματα που τελειώνουν σε ـا απλώς χάνουν εκείνο το άλιφ και δεν βάζουν τίποτα στη θέση του. Το ίδιο για فَرَنْسا → فَرَنْسِيٌّ. Λίγα παρεμβάλλουν و — النِّمْسا → نِمْساوِيٌّ — οπότε κοιτάξτε ένα άγνωστο όνομα στο λεξικό.
• هُوَ اليابانِيٌّ. -> هُوَ يابانِيٌّ. — το الـ ανήκει στο όνομα της χώρας, όχι στο επίθετο, και μια λέξη δεν μπορεί ποτέ να φέρει الـ και τανβίν ταυτόχρονα.
• رَأَيْتُ الطُّلّابَ المِصْرِيُّونَ. -> رَأَيْتُ الطُّلّابَ المِصْرِيِّينَ. — ο ομαλός αρσενικός πληθυντικός μιας νίσμπα κλίνεται όπως οποιοσδήποτε άλλος: ـُونَ μόνο στην ονομαστική.
• كُتُبٌ عَرَبِيَّاتٌ -> كُتُبٌ عَرَبِيَّةٌ — τα βιβλία δεν είναι άνθρωποι. Πληθυντικός πραγμάτων παίρνει ενικό θηλυκό επίθετο, νίσμπα ή όχι.
• بابٌ مِنْ خَشَبِيٍّ -> بابٌ خَشَبِيٌّ ή بابٌ مِنْ خَشَبٍ — δύο τρόποι να πείτε «ξύλινος», και το ανακάτεμά τους διπλασιάζει τη σήμανση. Το مِنْ παίρνει το σκέτο ουσιαστικό του υλικού.

Συμβουλές

• Αποθηκεύστε τη χώρα και τη νίσμπα της ως ένα στοιχείο στον κατάλογο λεξιλογίου σας — مِصْرُ / مِصْرِيٌّ، فَرَنْسا / فَرَنْسِيٌّ. Αν μάθετε μόνο τη χώρα, δεν μπορείτε να πείτε ποιοι είστε.
• Πείτε το διπλασιασμένο για ηθελημένα: مِصْ - رِيّ. Αν ακούγεται σαν συνηθισμένο μακρό ī, ρίχνετε τη σάντα, και αυτή η συνήθεια ξεμαθαίνεται πολύ δυσκολότερα αργότερα παρά αποφεύγεται τώρα.
• Αυτοματοποιήστε το θηλυκό. Κάθε φορά που το πρόσωπο είναι γυναίκα, ή το ουσιαστικό είναι θηλυκό, πιάστε το ـِيَّة πριν τελειώσετε τη φράση.
• Πριν σχηματίσετε, περάστε τη βάση από τρεις ερωτήσεις: τελειώνει σε ة; τελειώνει σε ا; αρχίζει με الـ; Αφαιρέστε ό,τι λέει η απάντηση, μετά κολλήστε το ـِيّ.
• Μην σχηματίζετε νίσμπα από πληθυντικό μόνοι σας. Γυρίστε πρώτα στον ενικό: قَوانين → قانونٌ → قانونِيٌّ.
• Μαζέψτε νίσμπες από πραγματικούς τίτλους ειδήσεων — سِياسِيّ، اِقْتِصادِيّ، عالَمِيّ، رَسْمِيّ. Μεγάλο μερίδιο των επιθέτων σε μια πρόταση ειδήσεων χτίζεται με αυτό το ένα επίθημα, οπότε κάθε νέο ουσιαστικό που μαθαίνετε είναι ήσυχα και επίθετο.
• Αφήστε τη χούφτα των ανώμαλων (مَدَنِيّ، لُغَوِيّ، سَنَوِيّ) ως χωριστές λέξεις. Δεν υπάρχει κανόνας που να εφαρμόζεται αξιόπιστα στο A1, και δεν είναι πολλοί.
• Αγνοήστε προς το παρόν το «πιο Αιγύπτιος» και το «ο πιο διάσημος» — είναι εντελώς διαφορετικό σχήμα λέξης, και έρχεται στο μάθημα 28.