Με λίγα λόγια

Τα αγγλικά έχουν ένα «they», και καλύπτει τους πάντες και τα πάντα: οι δάσκαλοι είναι καινούργιοι, τα βιβλία είναι καινούργια, «they are new». Τα νέα ελληνικά χωρίζουν σε «αυτοί» / «αυτές» / «αυτά», αλλά κι αυτά μένουν πληθυντικός. Τα Αραβικά ρωτούν κάτι που ούτε τα αγγλικά ούτε τα ελληνικά ρωτούν. Μόλις ένα όνομα είναι πληθυντικός, τα Αραβικά θέλουν να ξέρουν αν ο πληθυντικός στέκεται για ανθρώπους ή για οτιδήποτε άλλο — πράγματα, ζώα, ιδέες, τόπους, μηχανές. Οι άνθρωποι λέγονται العاقِل και κρατούν κανονική πληθυντική συμφωνία. Όλα τα άλλα είναι غَيْرُ العاقِل, και τα Αραβικά μεταχειρίζονται τον πληθυντικό τους ως θηλυκό ενικό: όχι «the books are new» αλλά, κυριολεκτικά, «the books is new» — الكُتُبُ جَديدَةٌ.

Αυτό δεν είναι περιέργεια που μπορείτε να συναντήσετε αργότερα. Φτάνει στο επίθετο (الكُتُبُ الجَديدَةُ), στο ρήμα (وَصَلَتِ الرَّسائِلُ), στην αντωνυμία (أَيْنَ الكُتُبُ؟ - هِيَ عَلى المَكْتَبِ) και στη δεικτική (هٰذِهِ الكُتُبُ). Είναι επίσης ο μοναδικός κανόνας που οι μαθητές σπάνε πιο συχνά, γιατί το αγγλικό «they» — και το ελληνικό πληθυντικό «αυτά» — συνεχίζει να μπάζει και παράγει *الكُتُبُ جُدُدٌ ή *الكُتُبُ هُمْ. Διορθώστε μία συνήθεια — όταν ο πληθυντικός δεν είναι άνθρωποι, σκεφτείτε هِيَ — και μια ντουζίνα διαφορετικά λάθη εξαφανίζονται μαζί.

Ο κανόνας

1. Δύο τάξεις πληθυντικού: العاقِل και غَيْرُ العاقِل. Η αραβική γραμματική ταξινομεί τα πληθυντικά ονόματα με βάση σε τι αναφέρονται, όχι με βάση πώς γράφονται:

• العاقِل — άνθρωποι: مُعَلِّمونَ، طُلّابٌ، رِجالٌ، نِساءٌ، أَطْفالٌ، مُهَنْدِساتٌ.
• غَيْرُ العاقِل — όλα τα άλλα: كُتُبٌ، أَبْوابٌ، سَيّاراتٌ، مُدُنٌ، أَشْجارٌ، أَفْكارٌ، قِطَطٌ، كِلابٌ، لُغاتٌ، أَسْئِلَةٌ.

Προσέξτε πού πέφτουν τα ζώα. Το عاقِل σημαίνει «που έχει λόγο», οπότε καλύπτει μόνο ανθρώπους· οι γάτες, οι σκύλοι, τα πουλιά και τα άλογα είναι غَيْرُ العاقِل και ακολουθούν τον κανόνα των πραγμάτων.

2. Ο ίδιος ο κανόνας, σε μία γραμμή. Ένας πληθυντικός غَيْرِ العاقِل συμπεριφέρεται, για κάθε είδος συμφωνίας, ακριβώς σαν θηλυκό ενικό όνομα. Ό,τι θα λέγατε για το مَدْرَسَةٌ, το λέτε και για το كُتُبٌ.

Συγκρίνετε έναν πραγματικό θηλυκό ενικό με έναν άλογο πληθυντικό και θα δείτε ότι κινούνται μαζί:

• المَدْرَسَةُ الجَديدَةُ - المَدارِسُ الجَديدَةُ
• المَدْرَسَةُ كَبيرَةٌ - المَدارِسُ كَبيرَةٌ
• المَدْرَسَةُ قَريبَةٌ، وَهِيَ جَميلَةٌ - المَدارِسُ قَريبَةٌ، وَهِيَ جَميلَةٌ

3. Πώς σχηματίστηκε ο πληθυντικός δεν κάνει καμία διαφορά. Τα μαθήματα 9 και 10 σας έδωσαν δύο μηχανές για να φτιάχνετε πληθυντικούς. Καμία από τις δύο δεν αλλάζει αυτόν τον κανόνα:

• σπασμένος πληθυντικός: الكُتُبُ الجَديدَةُ، الأَبْوابُ مَفْتوحَةٌ، المُدُنُ الكَبيرَةُ جَميلَةٌ
• ομαλός θηλυκός πληθυντικός: السَّيّاراتُ كَبيرَةٌ، اللُّغاتُ الأَجْنَبِيَّةُ مُهِمَّةٌ

Η κατάληξη ـات στο السَّيّارات είναι πολύ δελεαστική: μοιάζει με θηλυκό πληθυντικό, οπότε οι μαθητές του δίνουν επίθετο θηλυκού πληθυντικού, *السَّيّاراتُ كَبيراتٌ. Λάθος. Το σχήμα του ονόματος δεν αποφασίζει τίποτα εδώ· το αναφερόμενο αποφασίζει τα πάντα, και τα αυτοκίνητα δεν είναι άνθρωποι.

4. Ούτε το γένος του ενικού κάνει διαφορά. Το كِتابٌ είναι αρσενικό, το سَيّارَةٌ είναι θηλυκό — μόλις είναι πληθυντικά και άλογα, και τα δύο παίρνουν την ίδια συμφωνία θηλυκού ενικού: الكُتُبُ جَديدَةٌ، السَّيّاراتُ جَديدَةٌ. Σε εκείνο το σημείο μπορείτε να ξεχάσετε το γένος του ενικού.

5. Το επίθετο. Και οι δύο δουλειές του επιθέτου από το μάθημα 8 δουλεύουν όπως πάντα· το επίθετο απλώς εμφανίζεται στον θηλυκό ενικό τύπο του:

• επιθετικός προσδιορισμός (μέσα στην ονοματική φράση, αντιγράφοντας οριστικότητα και πτώση): الأَسْئِلَةُ الصَّعْبَةُ
• κατηγόρημα (σε ονοματική πρόταση, αόριστο και مَرْفوع): الأَسْئِلَةُ صَعْبَةٌ

Η πτώση και η οριστικότητα συμπεριφέρονται ακόμα κανονικά, οπότε το επίθετο αλλάζει κατάληξη μαζί με το όνομα:

• مَرْفوع: الكُتُبُ الجَديدَةُ عَلى المَكْتَبِ.
• مَنْصوب: قَرَأْتُ الكُتُبَ الجَديدَةَ.
• مَجْرور: في الكُتُبِ الجَديدَةِ صُوَرٌ كَثيرَةٌ.
• αόριστο: هٰذِهِ كُتُبٌ جَديدَةٌ.

6. Το ρήμα. Άλογο πληθυντικό υποκείμενο παίρνει ρήμα θηλυκού ενικού — τον ίδιο τύπο που θα χρησιμοποιούσατε για το هِيَ:

• παρελθοντικός: وَصَلَتِ الرَّسائِلُ. / الرَّسائِلُ وَصَلَتْ.
• ενεστώτας: تَصِلُ الطّائِراتُ في الصَّباحِ. / الطّائِراتُ تَصِلُ في الصَّباحِ.

Μην γράφετε *الرَّسائِلُ وَصَلوا ή *الطّائِراتُ يَصِلونَ. Αυτοί είναι οι ανθρώπινοι τύποι. Η σειρά ρήματος και υποκειμένου σε ρηματική πρόταση, και τι συμφωνία πυροδοτεί ένα ανθρώπινο υποκείμενο όταν ακολουθεί το ρήμα του, είναι το θέμα του μαθήματος 19· το μόνο που χρειάζεστε τώρα είναι ότι το ρήμα θηλυκού ενικού είναι σωστό για άλογους πληθυντικούς και στις δύο σειρές.

7. Η αντωνυμία. Αναφερθείτε πίσω σε άλογο πληθυντικό με هِيَ, και κολλήστε ـها σε ονόματα και μόρια:

• أَيْنَ الكُتُبُ؟ - هِيَ عَلى المَكْتَبِ.
• المُدُنُ القَديمَةُ جَميلَةٌ، وَشَوارِعُها ضَيِّقَةٌ.
• الحَقائِبُ ثَقيلَةٌ، لٰكِنَّها صَغيرَةٌ.

Τα αγγλικά «they» και «them» γίνονται εδώ هِيَ και ـها, ποτέ هُمْ και ـهُمْ. Στα ελληνικά θα λέγατε «αυτά» για τα βιβλία· στα Αραβικά είναι «αυτή».

8. Η δεικτική. Το «αυτά τα βιβλία» είναι هٰذِهِ الكُتُبُ, ακριβώς όπως θα λέγατε هٰذِهِ المَدْرَسَةُ. Το هٰؤُلاءِ είναι μόνο για ανθρώπους. Πάρτε το προς το παρόν ως αναγνώριση — οι δεικτικές έχουν το δικό τους μάθημα στο βήμα 13.

9. Η ανθρώπινη στήλη, ώστε η αντίθεση να φαίνεται. Οι άνθρωποι κρατούν πλήρη πληθυντική συμφωνία, και το επίθετο, το ρήμα και η αντωνυμία ταιριάζουν όλα στο γένος τους:

• المُعَلِّمونَ الجُدُدُ وَصَلوا. هُمْ في الغُرْفَةِ. هٰؤُلاءِ المُعَلِّمونَ.
• المُعَلِّماتُ الجَديداتُ وَصَلْنَ. هُنَّ في الغُرْفَةِ. هٰؤُلاءِ المُعَلِّماتُ.

Το جُدُدٌ είναι ο πληθυντικός του جَديدٌ που χρησιμοποιείται για ανθρώπους· στα σύγχρονα αραβικά δεν περιγράφει βιβλία. Το جَديداتٌ είναι ο θηλυκός πληθυντικός που χρησιμοποιείται για ανθρώπους· δεν περιγράφει αυτοκίνητα. Κρατήστε κάθε λέξη στη δική της στήλη.

10. Ονόματα που ονομάζουν ομάδες ανθρώπων. Μερικά άλογα ονόματα έχουν ανθρώπους μέσα τους: الدُّوَلُ (κράτη), الحُكوماتُ (κυβερνήσεις), الشَّرِكاتُ (εταιρείες), الفِرَقُ (ομάδες), الجامِعاتُ (πανεπιστήμια). Το όνομα ονομάζει την οντότητα, όχι τα πρόσωπα, οπότε ακολουθεί τον άλογο κανόνα: الشَّرِكاتُ الكَبيرَةُ، الفِرَقُ الرِّياضِيَّةُ جاهِزَةٌ، الدُّوَلُ العَرَبِيَّةُ.

11. Πού δεν φτάνει ο κανόνας. Είναι κανόνας μόνο για πληθυντικούς. Ένα ενικό άλογο όνομα κρατά κανονική συμφωνία κατά το δικό του γένος — الكِتابُ الجَديدُ، البابُ مَفْتوحٌ — και ο δυϊκός έχει σύστημα δικό του, που είναι το επόμενο μάθημα. Τίποτα εδώ δεν ισχύει για το الكِتابانِ.

12. Μόνο αναγνώριση: μαρτυρείται και ο θηλυκός πληθυντικός. Στην ποίηση, σε παλαιότερο πεζό λόγο και σε μερικές παγιωμένες εκφράσεις θα συναντήσετε άλογο πληθυντικό με επίθετο θηλυκού πληθυντικού: الجِبالُ الشّامِخاتُ، اللَّيالي الطَّويلاتُ. Δεν είναι λάθος, και αξίζει να μπορείτε να το διαβάσετε. Αλλά στη σύγχρονη γραφή ο θηλυκός ενικός είναι συντριπτικά ο κανόνας — الجِبالُ الشّاهِقَةُ — οπότε παράγετε αυτόν και μόνον αυτόν. Μεταχειριστείτε τον πληθυντικό τύπο όπως μια παλιομοδίτικη αγγλική ορθογραφία: αναγνωρίζετέ τον, μην τον μιμείστε.

Τύποι και δομές

Η κεντρική αντίθεση. Διαβάστε την κάτω από τις δύο στήλες, όχι κατά μήκος των σειρών:

Το ίδιο το γένος του ενικού είναι αδιάφορο μόλις το όνομα πάει στον πληθυντικό:

Το επίθετο κουβαλάει ακόμα πτώση και οριστικότητα με τον συνηθισμένο τρόπο:

Ανθρώπινοι πληθυντικοί, μόνο για σύγκριση — και τα δύο γένη κρατούν τους δικούς τους πληθυντικούς τύπους:

Αφέθηκαν έξω εδώ: ο δυϊκός (μάθημα 12), η αναφορική αντωνυμία που συμφωνεί με τον ίδιο τρόπο (μάθημα 39), και η συμφωνία ρήματος που στέκεται πριν από ανθρώπινο υποκείμενο (μάθημα 19).

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• الكُتُبُ جُدُدٌ. -> الكُتُبُ جَديدَةٌ. — το جُدُدٌ είναι ο ανθρώπινος πληθυντικός του جَديدٌ. Τα βιβλία δεν είναι άνθρωποι, οπότε το επίθετο πάει στον θηλυκό ενικό.
• السَّيّاراتُ كَبيراتٌ. -> السَّيّاراتُ كَبيرَةٌ. — το ـات στο όνομα είναι παγίδα: η κατάληξη δείχνει πώς φτιάχτηκε ο πληθυντικός, όχι σε ποιον αναφέρεται. Τα αυτοκίνητα παίρνουν ακόμα كَبيرَةٌ.
• أَيْنَ الكُتُبُ؟ - هُمْ عَلى المَكْتَبِ. -> هِيَ عَلى المَكْتَبِ. — το αγγλικό «they» που μπάζει. Σε άλογο πληθυντικό αναφερόμαστε με هِيَ.
• هٰؤُلاءِ الكُتُبُ. -> هٰذِهِ الكُتُبُ. — το هٰؤُلاءِ δείχνει μόνο ανθρώπους· τα πράγματα στον πληθυντικό παίρνουν το θηλυκό ενικό هٰذِهِ.
• الرَّسائِلُ وَصَلوا. -> الرَّسائِلُ وَصَلَتْ. — το وَصَلوا είναι «έφτασαν (άντρες)». Πληθυντικός πραγμάτων παίρνει τον ίδιο ρηματικό τύπο με το هِيَ.
• الطّائِراتُ يَصِلونَ في الصَّباحِ. -> الطّائِراتُ تَصِلُ في الصَّباحِ. — ο ενεστώτας ακολουθεί τον ίδιο κανόνα: تـ, όχι يـ … ـونَ.
• الأَبْوابُ مَفْتوحونَ. -> الأَبْوابُ مَفْتوحَةٌ. — η κατάληξη του ομαλού αρσενικού πληθυντικού ανήκει σε ανθρώπους· οι πόρτες παίρνουν το θηλυκό ενικό ة.
• الكِلابُ صِغارٌ. -> الكِلابُ صَغيرَةٌ. — τα ζώα είναι غَيْرُ العاقِل όσο ζωντανά κι αν είναι, οπότε το صِغارٌ (ανθρώπινος πληθυντικός) είναι παράταιρο.
• المُعَلِّمونَ الجَديدَةُ. -> المُعَلِّمونَ الجُدُدُ. — ο κανόνας τρέχει μόνο προς τη μία κατεύθυνση. Μην βάζετε ανθρώπους στον θηλυκό ενικό· κρατούν πλήρη πληθυντική συμφωνία.
• الكِتابُ الجَديدَةُ. -> الكِتابُ الجَديدُ. — ένα βιβλίο δεν είναι πληθυντικός. Η συμφωνία θηλυκού ενικού πυροδοτείται από τον πληθυντικό, ποτέ από το ενικό όνομα.

Συμβουλές

• Πριν διαλέξετε οποιοδήποτε επίθετο, ρήμα ή αντωνυμία, αντικαταστήστε σιωπηλά τον πληθυντικό με هِيَ. Αν الكُتُبُ = هِيَ, τότε هِيَ جَديدَةٌ، هِيَ وَصَلَتْ، هٰذِهِ — κάθε επιλογή ακολουθεί.
• Τρέξτε τον έλεγχο των δύο ερωτήσεων: είναι το όνομα πληθυντικό; είναι άνθρωποι; Μόνο το «ναι, ναι» ξεκλειδώνει πληθυντική συμφωνία· το «ναι, όχι» σημαίνει θηλυκό ενικό, κάθε φορά.
• Μάθετε το ζευγάρι επιθέτων μαζί και κρατήστε τα χωριστά: جَديدَةٌ για πράγματα, جُدُدٌ για ανθρώπους. Το ίδιο για صَغيرَةٌ / صِغارٌ και كَبيرَةٌ / كِبارٌ.
• Μια χρήσιμη φράση να την απομνημονεύσετε ολόκληρη: الكُتُبُ الجَديدَةُ απέναντι σε الطُّلّابُ الجُدُدُ. Πείτε τες τη μία πίσω από την άλλη μέχρι η λάθος να ακούγεται λάθος.
• Μην διαβάζετε την κατάληξη του ονόματος για την απάντηση. Το سَيّاراتٌ τελειώνει σε ـات και το مُدُنٌ όχι, κι όμως και τα δύο παίρνουν ακριβώς την ίδια συμφωνία θηλυκού ενικού.
• Όταν διαβάζετε, χρησιμοποιήστε τον κανόνα ανάποδα: ένα μοναχικό ρήμα تـ ή ένα επίθετο θηλυκού ενικού χωρίς θηλυκό ενικό όνομα στον ορίζοντα σημαίνει συνήθως ότι υποκείμενο είναι πληθυντικός πραγμάτων.
• Αγνοήστε προς το παρόν τον λογοτεχνικό θηλυκό πληθυντικό (الجِبالُ الشّامِخاتُ). Αναγνωρίζετέ τον σε κείμενο και συνεχίστε να παράγετε εσείς τον θηλυκό ενικό.
• Αφήστε τον δυϊκό εντελώς έξω από αυτό — έχει τη δική του συμφωνία, και είναι το επόμενο μάθημα.