序数词
A2 Liczebniki porządkowe 29 / 52
概要
序数词(波兰语叫 liczebniki porządkowe)表示顺序或排名——pierwszy、drugi、trzeci(第一、第二、第三)——回答问题 który?(第几个?)。和你在第 13 课学过的基数词不同,序数词的行为像形容词:它们要在性、数、格上和所修饰的名词保持一致,变格方式和形容词完全一样。掌握好这种一致关系,你就能表达日期、说时间、给楼层和章节编号、给任何东西排名。
规则
序数词就是形容词
每一个序数词其实都是一个变身的普通形容词。pierwszy按 dobry(硬变化)的方式变格,trzeci按 tani(软变化)的方式变格,其余的序数词都遵循这两种模式之一。所以序数词总是照搬它所指的那个名词的性、数、格:
- pierwszy dzień(第一天,阳性),pierwsza lekcja(第一课,阴性),pierwsze piętro(一楼,中性);
- na trzecim piętrze(在三楼,前置格),do piątej klasy(进入五年级,属格)。
这里没有词尾脱落的现象,也没有像英语“one”那样的特殊形式——词尾只是随性和格变化而已。
序数词的构成
1 到 10 的词干需要单独记住;从 11 开始,序数词是在基数词词干上加形容词词尾构成的。注意从 liczebnik główny -> liczebnik porządkowy 的变化:pięć -> piąty,osiem -> ósmy,dziesięć -> dziesiąty,sto -> setny,tysiąc -> tysięczny。见下表。
复合序数词:只有最后两个词变形
在一个复合序数词里,百位和千位保持基数词形式不变,只有十位和个位变成序数词(并且变格)。看最后一个词就能看出规律:
- 第21 -> dwudziesty pierwszy(十位和个位都是序数词);
- 第121 -> sto dwudziesty pierwszy(sto 保持基数词形式,后面跟两个序数词);
- 第1999/1999年 -> tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiąty dziewiąty(tysiąc、dziewięćset 是基数词;最后两个是序数词)。
序数词的用法
- 日期。月份中的日子用序数词表示。说出日期时:Dziś jest dwudziesty maja(今天是5月20日,主格)。表示“在某月某日”要用属格:Wrócę dwudziestego maja(我5月20日回来)。月份名称永远用属格:maja、lipca、grudnia。
- 钟点时间。小时用阴性序数词表示(它和隐含的名词 godzina 保持一致):Jest pierwsza(现在是一点),Jest trzecia。“在……点”要用前置格:o pierwszej、o piątej(在一点、在五点);表示“约定在……点”要用宾格:na siódmą(约在七点)。
- 楼层、章节、年级、名次: drugie piętro、trzeci rozdział、piąta klasa、pierwsze miejsce。
形式与结构
1—20 的序数词(阳性主格)
| 1 pierwszy | 2 drugi | 3 trzeci | 4 czwarty |
|---|---|---|---|
| 5 piąty | 6 szósty | 7 siódmy | 8 ósmy |
| 9 dziewiąty | 10 dziesiąty | 11 jedenasty | 12 dwunasty |
| 13 trzynasty | 14 czternasty | 15 piętnasty | 16 szesnasty |
| 17 siedemnasty | 18 osiemnasty | 19 dziewiętnasty | 20 dwudziesty |
十位、百位、千位
| 30 trzydziesty | 40 czterdziesty | 50 pięćdziesiąty |
|---|---|---|
| 60 sześćdziesiąty | 70 siedemdziesiąty | 80 osiemdziesiąty |
| 90 dziewięćdziesiąty | 100 setny | 1000 tysięczny |
主格单数中的性
| 阳性 | 阴性 | 中性 |
|---|---|---|
| pierwszy dzień | pierwsza lekcja | pierwsze piętro |
| drugi raz | druga kawa | drugie danie |
| trzeci rok | trzecia klasa | trzecie miejsce |
pierwszy 的完整变格表(硬变化,如 dobry)
| 格 | 阳性单数 | 阴性单数 | 中性单数 | 阳性人称复数 | 其他复数 |
|---|---|---|---|---|---|
| 主格 | pierwszy | pierwsza | pierwsze | pierwsi | pierwsze |
| 属格 | pierwszego | pierwszej | pierwszego | pierwszych | pierwszych |
| 与格 | pierwszemu | pierwszej | pierwszemu | pierwszym | pierwszym |
| 宾格 | pierwszy / pierwszego | pierwszą | pierwsze | pierwszych | pierwsze |
| 工具格 | pierwszym | pierwszą | pierwszym | pierwszymi | pierwszymi |
| 前置格 | pierwszym | pierwszej | pierwszym | pierwszych | pierwszych |
阳性单数宾格,有生名词用 pierwszego,无生名词用 pierwszy。阳性人称复数主格出现了形容词的交替变化 pierwszy -> pierwsi;同样还有 drugi -> drudzy。
软变化:trzeci(如 tani)
| 格 | 阳性单数 | 阴性单数 | 中性单数 |
|---|---|---|---|
| 主格 | trzeci | trzecia | trzecie |
| 属格 | trzeciego | trzeciej | trzeciego |
| 与格 | trzeciemu | trzeciej | trzeciemu |
| 宾格 | trzeci / trzeciego | trzecią | trzecie |
| 工具格 | trzecim | trzecią | trzecim |
| 前置格 | trzecim | trzeciej | trzecim |
例句
| Polski | 中文 |
|---|---|
| To jest moja pierwsza wizyta w Polsce. | 这是我第一次访问波兰。 |
| Mieszkam na trzecim piętrze. | 我住在三楼。 |
| Wrócę dwudziestego maja. | 我5月20日回来。 |
| Dziś jest pierwszy września. | 今天是9月1日。 |
| Jest druga, czas na obiad. | 现在两点了,该吃午饭了。 |
| Spotkajmy się o piątej. | 我们五点见面吧。 |
| Nasza drużyna zajęła pierwsze miejsce. | 我们队获得了第一名。 |
| Czytam dwudziesty rozdział książki. | 我在读这本书的第二十章。 |
| To już dwudziesty pierwszy wiek. | 现在已经是二十一世纪了。 |
| Która godzina? Jest dziesiąta. | 现在几点了?现在十点。 |
常见错误
- na trzeci piętrze -> na trzecim piętrze——序数词必须使用它所修饰名词的格(这里是前置格)。
- dwa maja -> drugiego maja——日期要用属格的序数词,而不是基数词。
- dwadzieścia pierwszy wiek -> dwudziesty pierwszy wiek——在复合序数词里,十位的词也要用序数词形式(dwudziesty),而不是基数词。
- pierwszy lekcja -> pierwsza lekcja——序数词必须在性上保持一致(阴性 pierwsza)。
- Jest pierwszy.(表示时间) -> Jest pierwsza.——钟点是阴性,要和 godzina 保持一致。
- o piąta -> o piątej——“在……点”要用前置格,所以 piąta 变成 piątej。
- sto pierwszy 用来表示“第100” -> setny——“第100”有自己专门的词;sto pierwszy 的意思是“第101”。
学习提示
- 把每个序数词都当作形容词看待:你对 dobry / tani 变格的了解原封不动地适用于它。
- 表达日期分两步想:日 = 序数词,月 = 属格。“在5月5日” -> piątego maja。
- 钟点都是阴性,因为 godzina 是阴性名词:pierwsza、druga、trzecia……而“在……点”会把它们变成前置格:o pierwszej、o drugiej。
- 在一个大数字里,只有最后两个词会变成序数词;左边的部分全部保持基数词形式。
- 注意从基数词到序数词的词干变化:pięć -> piąty、osiem -> ósmy、dziewięć -> dziewiąty、sto -> setny。
- 尽早记住阳性人称复数形式 pierwsi、drudzy——它们最容易让学习者出错(pierwsze miejsca,但是 pierwsi zawodnicy)。