序数词

A2 Liczebniki porządkowe 29 / 52

概要

序数词(波兰语叫 liczebniki porządkowe)表示顺序或排名——pierwszy、drugi、trzeci(第一、第二、第三)——回答问题 który?(第几个?)。和你在第 13 课学过的基数词不同,序数词的行为像形容词:它们要在性、数、格上和所修饰的名词保持一致,变格方式和形容词完全一样。掌握好这种一致关系,你就能表达日期、说时间、给楼层和章节编号、给任何东西排名。

规则

序数词就是形容词

每一个序数词其实都是一个变身的普通形容词。pierwszy按 dobry(硬变化)的方式变格,trzeci按 tani(软变化)的方式变格,其余的序数词都遵循这两种模式之一。所以序数词总是照搬它所指的那个名词的性、数、格:

  • pierwszy dzień(第一天,阳性),pierwsza lekcja(第一课,阴性),pierwsze piętro(一楼,中性);
  • na trzecim piętrze(在三楼,前置格),do piątej klasy(进入五年级,属格)。

这里没有词尾脱落的现象,也没有像英语“one”那样的特殊形式——词尾只是随性和格变化而已。

序数词的构成

1 到 10 的词干需要单独记住;从 11 开始,序数词是在基数词词干上加形容词词尾构成的。注意从 liczebnik główny -> liczebnik porządkowy 的变化:pięć -> piąty,osiem -> ósmy,dziesięć -> dziesiąty,sto -> setny,tysiąc -> tysięczny。见下表。

复合序数词:只有最后两个词变形

在一个复合序数词里,百位和千位保持基数词形式不变,只有十位和个位变成序数词(并且变格)。看最后一个词就能看出规律:

  • 第21 -> dwudziesty pierwszy(十位和个位都是序数词);
  • 第121 -> sto dwudziesty pierwszy(sto 保持基数词形式,后面跟两个序数词);
  • 第1999/1999年 -> tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiąty dziewiąty(tysiąc、dziewięćset 是基数词;最后两个是序数词)。

序数词的用法

  • 日期。月份中的日子用序数词表示。说出日期时:Dziś jest dwudziesty maja(今天是5月20日,主格)。表示“在某月某日”要用属格:Wrócę dwudziestego maja(我5月20日回来)。月份名称永远用属格:maja、lipca、grudnia。
  • 钟点时间。小时用阴性序数词表示(它和隐含的名词 godzina 保持一致):Jest pierwsza(现在是一点),Jest trzecia。“在……点”要用前置格:o pierwszej、o piątej(在一点、在五点);表示“约定在……点”要用宾格:na siódmą(约在七点)。
  • 楼层、章节、年级、名次: drugie piętro、trzeci rozdział、piąta klasa、pierwsze miejsce。

形式与结构

1—20 的序数词(阳性主格)

1 pierwszy2 drugi3 trzeci4 czwarty
5 piąty6 szósty7 siódmy8 ósmy
9 dziewiąty10 dziesiąty11 jedenasty12 dwunasty
13 trzynasty14 czternasty15 piętnasty16 szesnasty
17 siedemnasty18 osiemnasty19 dziewiętnasty20 dwudziesty

十位、百位、千位

30 trzydziesty40 czterdziesty50 pięćdziesiąty
60 sześćdziesiąty70 siedemdziesiąty80 osiemdziesiąty
90 dziewięćdziesiąty100 setny1000 tysięczny

主格单数中的性

阳性阴性中性
pierwszy dzieńpierwsza lekcjapierwsze piętro
drugi razdruga kawadrugie danie
trzeci roktrzecia klasatrzecie miejsce

pierwszy 的完整变格表(硬变化,如 dobry)

格阳性单数阴性单数中性单数阳性人称复数其他复数
主格pierwszypierwszapierwszepierwsipierwsze
属格pierwszegopierwszejpierwszegopierwszychpierwszych
与格pierwszemupierwszejpierwszemupierwszympierwszym
宾格pierwszy / pierwszegopierwsząpierwszepierwszychpierwsze
工具格pierwszympierwsząpierwszympierwszymipierwszymi
前置格pierwszympierwszejpierwszympierwszychpierwszych

阳性单数宾格,有生名词用 pierwszego,无生名词用 pierwszy。阳性人称复数主格出现了形容词的交替变化 pierwszy -> pierwsi;同样还有 drugi -> drudzy。

软变化:trzeci(如 tani)

格阳性单数阴性单数中性单数
主格trzecitrzeciatrzecie
属格trzeciegotrzeciejtrzeciego
与格trzeciemutrzeciejtrzeciemu
宾格trzeci / trzeciegotrzeciątrzecie
工具格trzecimtrzeciątrzecim
前置格trzecimtrzeciejtrzecim

例句

Polski中文
To jest moja pierwsza wizyta w Polsce.这是我第一次访问波兰。
Mieszkam na trzecim piętrze.我住在三楼。
Wrócę dwudziestego maja.我5月20日回来。
Dziś jest pierwszy września.今天是9月1日。
Jest druga, czas na obiad.现在两点了,该吃午饭了。
Spotkajmy się o piątej.我们五点见面吧。
Nasza drużyna zajęła pierwsze miejsce.我们队获得了第一名。
Czytam dwudziesty rozdział książki.我在读这本书的第二十章。
To już dwudziesty pierwszy wiek.现在已经是二十一世纪了。
Która godzina? Jest dziesiąta.现在几点了?现在十点。

常见错误

  • na trzeci piętrze -> na trzecim piętrze——序数词必须使用它所修饰名词的格(这里是前置格)。
  • dwa maja -> drugiego maja——日期要用属格的序数词,而不是基数词。
  • dwadzieścia pierwszy wiek -> dwudziesty pierwszy wiek——在复合序数词里,十位的词也要用序数词形式(dwudziesty),而不是基数词。
  • pierwszy lekcja -> pierwsza lekcja——序数词必须在性上保持一致(阴性 pierwsza)。
  • Jest pierwszy.(表示时间) -> Jest pierwsza.——钟点是阴性,要和 godzina 保持一致。
  • o piąta -> o piątej——“在……点”要用前置格,所以 piąta 变成 piątej。
  • sto pierwszy 用来表示“第100” -> setny——“第100”有自己专门的词;sto pierwszy 的意思是“第101”。

学习提示

  • 把每个序数词都当作形容词看待:你对 dobry / tani 变格的了解原封不动地适用于它。
  • 表达日期分两步想:日 = 序数词,月 = 属格。“在5月5日” -> piątego maja。
  • 钟点都是阴性,因为 godzina 是阴性名词:pierwsza、druga、trzecia……而“在……点”会把它们变成前置格:o pierwszej、o drugiej。
  • 在一个大数字里,只有最后两个词会变成序数词;左边的部分全部保持基数词形式。
  • 注意从基数词到序数词的词干变化:pięć -> piąty、osiem -> ósmy、dziewięć -> dziewiąty、sto -> setny。
  • 尽早记住阳性人称复数形式 pierwsi、drudzy——它们最容易让学习者出错(pierwsze miejsca,但是 pierwsi zawodnicy)。