Style funkcjonalne języka

C1 Функциональные стили речи 50 / 50

W skrócie

Rosyjski ma pięć stylów funkcjonalnych (функциона́льные сти́ли): potoczny, urzędowo-biznesowy, naukowy, publicystyczny i literacki. Różnią się mniej tym, co mówisz, a bardziej gramatyką, którą do tego wybierasz: strona czynna kontra bierna, imiesłów kontra zdanie z кото́рый, ну́жно kontra необходи́мо, przyimki proste kontra pochodne (в тече́ние, в свя́зи с). Umiejętność na poziomie C1 to odczytanie sytuacji i dobranie pasującego rejestru.

Zasada

Styl funkcjonalny to zestaw środków językowych, których wspólnota używa w powtarzającej się sytuacji. Ta sama myśl może być ubrana w różną gramatykę, a ta gramatyka sygnalizuje czytelnikowi rejestr. Pięć stylów:

1. Potoczny / разгово́рный — mowa, czat, przyjacielskie wiadomości. Wyznaczniki: elipsa i zdania niepełne, zaimek ты, emocjonalne partykuły (же, ведь, ну, -то, вот), zdrobnienia, swobodny szyk wyrazów. — Ты куда́? — В магази́н. (czasownik niepotrzebny)

2. Urzędowo-biznesowy / официа́льно-делово́й — ustawy, umowy, podania, pisma urzędowe. Wyznaczniki: rzeczowniki odczasownikowe (отглаго́льные существи́тельные: предоставле́ние, рассмотре́ние), strona bierna, przyimki pochodne (в свя́зи с, в соотве́тствии с, на основа́нии, ввиду́), utarte formuły (насто́ящим = niniejszym, про́сим Вас, дово́дим до све́дения), Вы, brak emocji, 1. osoba я tylko w podaniu osobistym (заявле́ние).

3. Naukowy / нау́чный — artykuły, podręczniki, prace dyplomowe. Wyznaczniki: imiesłowy (полу́ченные да́нные), czasowniki bierne / na -ся (рассма́тривается, иссле́дуется), łańcuchy dopełniaczy (вопро́с формирова́ния структу́ры мо́лекулы), autorskie мы i konstrukcje bezosobowe (безли́чность), precyzyjne terminy.

4. Publicystyczny / публицисти́ческий — media, felietony, przemówienia. Wyznaczniki: pytania retoryczne, apele do czytelnika, słownictwo emocjonalne i wartościujące, celowe mieszanie środków książkowych i potocznych dla efektu.

5. Literacki / худо́жественный — proza i poezja. To nie „jeszcze jeden rejestr”: swobodnie zapożycza ze wszystkich pozostałych (urzędniczą kancelaryjszczyznę, chłopski dialekt) jako środek artystyczny, a do tego dochodzą obrazowość i indywidualny styl.

Jak jeden wybór gramatyczny znaczy rejestr. Często zachowujesz znaczenie i zmieniasz tylko formę — i właśnie ta zmiana jest rejestrem:

strona czynna kontra bierna: Коми́ссия приняла́ реше́ние (neutralne) → Реше́ние при́нято коми́ссией (urzędowe/naukowe);
imiesłów kontra zdanie z кото́рый: студе́нт, сдаю́щий экза́мен (książkowe) kontra студе́нт, кото́рый сдаёт экза́мен (neutralne);
ну́жно kontra необходи́мо: ну́жно прове́рить (neutralne/potoczne) kontra необходи́мо прове́рить / сле́дует прове́рить (style książkowe);
przyimek pochodny kontra prosty: из-за дождя́ (potoczne) kontra в свя́зи с непого́дой / ввиду́ дождя́ (urzędowe); во вре́мя kontra в тече́ние / в хо́де;
pełna składnia kontra eliptyczna: pełne zdania w stylach książkowych kontra ucięte, bezczasownikowe wypowiedzi w mowie.

Formy i schematy

Pięć stylów i ich wyznaczniki gramatyczne

Стиль / Styl	Где / Gdzie	Wyznaczniki gramatyczne	Пример / Przykład
Разгово́рный	mowa, czat, SMS-y	elipsa, partykuły же/ведь/ну/-то, ты, krótkie i niepełne zdania	Ты же сам всё ви́дел!
Официа́льно-делово́й	ustawy, umowy, pisma	rzeczowniki odczasownikowe, strona bierna, przyimki pochodne, formuły (насто́ящим), Вы	В соотве́тствии с прика́зом…
Нау́чный	artykuły, podręczniki	imiesłowy, -ся/strona bierna, łańcuchy dopełniaczy, а́вторское мы, bezosobowe	Рассма́тривается влия́ние…
Публицисти́ческий	media, przemówienia	pytania retoryczne, apele, słownictwo emocjonalne, mieszanka książkowego i potocznego	Кто из нас не мечта́л об э́том?
Худо́жественный	proza, poezja	wszystkie środki jako zabieg artystyczny, obrazowość, dialog	(zapożycza z dowolnego z powyższych)

Ta sama treść na skali rejestru (neutralne → książkowe)

Neutralne / potoczne	Książkowe (urzędowe / naukowe)	Styl, który sygnalizuje
ну́жно, на́до	необходи́мо, сле́дует	urzędowy / naukowy
из-за (+ dop.)	в свя́зи с, ввиду́, всле́дствие	urzędowy
мне помо́г друг	благодаря́ дру́гу	książkowy
во вре́мя	в тече́ние, в хо́де	urzędowy / naukowy
кото́рый сдаёт	сдаю́щий (imiesłów)	książkowy
Мы реши́ли	Бы́ло при́нято реше́ние (strona bierna)	urzędowy / naukowy
сде́лать, прове́рить	осуществи́ть, произвести́ прове́рку	urzędowy

Przykłady

Русский	Polski
— Ко́фе бу́дешь? — Нет, спаси́бо. (разг.)	„Kawy?” „Nie, dziękuję.” (elipsa, domyślne ты)
Ты же сам всё реши́л, заче́м тепе́рь спра́шиваешь? (разг.)	Sam/sama wszystko postanowiłeś/aś, to po co teraz pytasz? (partykuła же)
В свя́зи с* боле́знью сотру́дника собра́ние перено́сится.* (офиц.)	Z powodu choroby pracownika spotkanie zostaje przełożone.
Насто́ящим подтвержда́ем получе́ние Ва́ших докуме́нтов. (офиц.)	Niniejszym potwierdzamy otrzymanie Państwa dokumentów.
В рабо́те рассма́тривается* вопро́с формирова́ния структу́ры мо́лекулы.* (науч.)	Artykuł rozpatruje kwestię kształtowania się struktury cząsteczki.
Полу́ченные да́нные позволя́ют сде́лать вы́вод о ро́сте. (науч.)	Uzyskane dane pozwalają wyciągnąć wniosek o wzroście.
студе́нт, сдаю́щий* экза́мен* ≈ студе́нт, кото́рый сдаёт* экза́мен*	student zdający egzamin ≈ student, który zdaje egzamin (książkowe kontra neutralne)
Неуже́ли мы оста́немся в стороне́? (публ.)	Czy naprawdę zamierzamy stać z boku? (pytanie retoryczne)

Typowe błędy

Здра́вствуй! Ты не мог бы… (do instytucji) -> Уважа́емый …! Про́сим Вас… — pismo urzędowe wymaga Вы, bez powitania „здра́вствуй”, bez potocznych partykuł.
Прика́з не вы́полнен ~~из-за~~ боле́зни -> в свя́зи с / ввиду́ боле́зни — из-за jest potoczne (i brzmi jak obwinianie); dokumenty używają przyimków pochodnych.
Я ~~произвёл откры́тие две́ри~~ -> откры́л дверь — wciąganie kancelaryjnych rzeczowników odczasownikowych (канцеляри́т) do zwykłej mowy; użyj zwykłego czasownika.
В докла́де ~~ну́жно~~ учи́тывать… -> необходи́мо / сле́дует учи́тывать… — ну́жно jest neutralno-potoczne; proza naukowa i urzędowa woli необходи́мо/сле́дует.
Wypowiedź przeładowana łańcuchami dopełniaczy i stroną bierną -> rozbij je na zdania z кото́рый + czasowniki czynne — długie вопро́с улучше́ния ка́чества обслу́живания населе́ния należy do stylów książkowych, nie do rozmowy.

Wskazówki