Przedrostkowe czasowniki ruchu
B1 Приставочные глаголы движения 41 / 50
W skrócie
Dodaj przedrostek do pary czasowników ruchu (lekcja 28), a otrzymasz nowy czasownik oraz gotową parę aspektową: przedrostek + czasownik wielokierunkowy (ходи́ть) jest niedokonany, przedrostek + czasownik jednokierunkowy (идти́) jest dokonany — приходи́ть [ndk] / прийти́ [dk] „przybyć”. Każdy przedrostek niesie znaczenie (przybyć, odejść, wejść…) i łączy się ze stałym przyimkiem i przypadkiem.
Zasada
W lekcji 28 poznałeś nieprzedrostkowe pary идти́ / ходи́ть oraz е́хать / е́здить. Gdy dodasz przedrostek, dawne przeciwstawienie „w jedną stronę czy w obie strony” znika i zastępuje je zwykłe przeciwstawienie aspektu:
- przedrostek + jednokierunkowy (идти́, е́хать, бежа́ть…) → dokonany (jednorazowy, zakończony ruch): прийти́, прие́хать.
- przedrostek + wielokierunkowy (ходи́ть, е́здить…) → niedokonany (nawyk, powtarzalność, proces): приходи́ть, приезжа́ть.
Przedrostek wybierasz więc ze względu na znaczenie, a rdzeń ze względu na aspekt. Dwie uwagi ortograficzne: (1) rdzeń е́хать zmienia się w -езжа́ть w aspekcie niedokonanym (прие́хать → приезжа́ть); (2) po przedrostku zakończonym na spółgłoskę (в-, под-, от-, об-, с-) pojawia się twardy znak ъ przed е/ё: въе́хать, подъе́хать.
Każdy przedrostek „chce” też konkretnego przyimka i przypadka, a przedrostek często go powtarza brzmieniowo: войти́ в дом, выйти из до́ма, подойти́ к окну́, дойти́ до угла́.
Formy i schematy
Główne przedrostki / Основные приставки
| Приставка | Znaczenie | Ndk (-ходи́ть) | Dk (-йти́) | para е́хать (ndk / dk) | Łączy się z |
|---|---|---|---|---|---|
| по- | wyruszyć, zacząć iść | - | пойти́ | - / пое́хать | (tylko dk) |
| при- | przybyć | приходи́ть | прийти́ | приезжа́ть / прие́хать | в/на + biernik, к + celownik |
| у- | odejść, wyjechać | уходи́ть | уйти́ | уезжа́ть / уе́хать | из/с + dopełniacz, от + dopełniacz |
| в(о)- | wejść | входи́ть | войти́ | въезжа́ть / въе́хать | в/на + biernik |
| вы- | wyjść | выходи́ть | вы́йти | выезжа́ть / вы́ехать | из/с + dopełniacz |
| под- | podejść, zbliżyć się | подходи́ть | подойти́ | подъезжа́ть / подъе́хать | к + celownik |
| от- | odejść od | отходи́ть | отойти́ | отъезжа́ть / отъе́хать | от + dopełniacz |
| пере- | przejść (przez) | переходи́ть | перейти́ | переезжа́ть / перее́хать | biernik / че́рез + biernik |
| до- | dojść do | доходи́ть | дойти́ | доезжа́ть / дое́хать | до + dopełniacz |
| за- | wstąpić, zajrzeć po drodze | заходи́ть | зайти́ | заезжа́ть / зае́хать | в/на + biernik, к + celownik |
| об- | obejść, ominąć | обходи́ть | обойти́ | объезжа́ть / объе́хать | biernik |
| с- | zejść, zjechać | сходи́ть | сойти́ | съезжа́ть / съе́хать | с + dopełniacz |
Koniugacja — typ идти́ (на нога́х) / спряже́ние «пешко́м» (model: при-)
| приходи́ть [ndk] | прийти́ [dk] | |
|---|---|---|
| я | прихожу́ | приду́ |
| ты | прихо́дишь | придёшь |
| он/она́ | прихо́дит | придёт |
| мы | прихо́дим | придём |
| вы | прихо́дите | придёте |
| они́ | прихо́дят | приду́т |
| przeszły | приходи́л, -а, -о, -и | пришёл, пришла́, пришло́, пришли́ |
Koniugacja — typ е́хать (на тра́нспорте) / спряже́ние «на тра́нспорте» (model: при-)
| приезжа́ть [ndk] | прие́хать [dk] | |
|---|---|---|
| я | приезжа́ю | прие́ду |
| ты | приезжа́ешь | прие́дешь |
| он/она́ | приезжа́ет | прие́дет |
| мы | приезжа́ем | прие́дем |
| вы | приезжа́ете | прие́дете |
| они́ | приезжа́ют | прие́дут |
| przeszły | приезжа́л, -а, -о, -и | прие́хал, -а, -о, -и |
Uwaga / Обрати́те внима́ние: przy przedrostku вы́- akcent w dokonanym zawsze pada na вы́- (вы́йти, вы́йду, вы́шел), a w niedokonanym — na końcówkę (выходи́ть, выхожу́). I uważaj na сходи́ть: oprócz tego, że jest aspektem niedokonanym od сойти́ („wysiąść”: сойти́ с по́езда), stanowi osobny czasownik dokonany o znaczeniu „pójść gdzieś i wrócić” — схожу́ в магази́н.
Przykłady
| Русский | Polski |
|---|---|
| Я обы́чно прихожу́ домо́й по́здно. | Zwykle wracam do domu późno. |
| Тури́сты прие́хали из Герма́нии вчера́. | Turyści przyjechali z Niemiec wczoraj. |
| Он ушёл с рабо́ты ра́ньше обы́чного. | Wyszedł z pracy wcześniej niż zwykle. |
| Войди́те в ко́мнату и сади́тесь. | Wejdź do pokoju i usiądź. |
| Она́ вы́шла из магази́на с су́мками. | Wyszła ze sklepu z torbami. |
| Подойди́ к окну́ и посмотри́ нару́жу. | Podejdź do okna i spójrz na zewnątrz. |
| Мы перешли́ у́лицу по перехо́ду. | Przeszliśmy przez ulicę na przejściu. |
| По пути́ домо́й я зайду́ к дру́гу. | Po drodze do domu wstąpię do przyjaciela. |
Typowe błędy
- Ка́ждый день я прийду́ на рабо́ту -> Ка́ждый день я прихожу́ на рабо́ту — przedrostek + rdzeń идти́ jest dokonany (jednorazowo / w przyszłości); dla nawyku użyj rdzenia ходи́ть. (Poza tym: czas przyszły od прийти́ zapisuje się приду́, bez -й-.)
- Она́ вы́шла от до́ма -> Она́ вы́шла из до́ма — вы- (wyjście) łączy się z из/с + dopełniaczem, nigdy z от.
- Подойди́ в окно́ -> Подойди́ к окну́ — под- (zbliżenie się) łączy się z к + celownikiem.
- Я ка́ждое ле́то прие́ду к ба́бушке -> …ка́ждое ле́то приезжа́ю к ба́бушке — czasowniki na е́хать w aspekcie niedokonanym przyjmują -езжа́ть; прие́хать to jeden zakończony wyjazd.
- подехать, отехать -> подъе́хать, отъе́хать — zachowaj twardy znak ъ po przedrostku zakończonym na spółgłoskę przed е.
Wskazówki
- Wybieraj przedrostek ze względu na znaczenie, rdzeń ze względu na aspekt. rdzeń ходи́ть = niedokonany (proces/nawyk); rdzeń идти́ = dokonany (jednorazowy, zakończony). по- jest wyjątkowy: ma tylko formę dokonaną i znaczy „wyruszyć / zacząć się poruszać”.
- Przedrostek zwykle powtarza brzmieniowo swój przyimek: войти́ в, выйти из, подойти́ к, отойти́ от, дойти́ до. Ucz się ich w parach.
- Dla środków transportu aspekt niedokonany to -езжа́ть (приезжа́ть, уезжа́ть, заезжа́ть). Po в-, под-, от-, об-, с- wstaw ъ: въезжа́ть, подъе́хать, съе́хать.
- Nie myl зайти́ „wstąpić, zajrzeć po drodze” ze zwykłym przybyciem: я зашёл в апте́ку (zatrzymał się po drodze) w porównaniu z я пришёл домо́й (dotarł do celu).