W skrócie

Zaimki osobowe w funkcji podmiotu mówią, kto wykonuje czynność (ja, ty, on…) i stoją tuż przed czasownikiem. Francuski ma jeden dodatkowy, specjalny zaimek, on, a „ty” dzieli na nieformalne tu oraz grzecznościowe lub mnogie vous.

Zasada

Każdy francuski czasownik potrzebuje podmiotu. Naucz się tych siedmiu miejsc — to one napędzają cały system koniugacji.

Podstawowe zaimki:

• je (ja) — wewnątrz zdania małą literą; ulega elizji do j’ przed samogłoską lub niemym h: j’ai, j’habite.
• tu (ty, jedna osoba, nieformalnie)
• il (on / to — rodzaj męski), elle (ona / to — rodzaj żeński)
• nous (my)
• vous (pan/pani, lub kilka osób)
• ils (oni — rodzaj męski lub mieszany), elles (one — same kobiety)

Każdy rzeczownik ma rodzaj, więc rzecz jest il albo elle, nigdy „ono”: le livre -> il, la table -> elle. (Więcej w lekcji 2.)

Zgodność ils / elles. Użyj elles tylko wtedy, gdy każda osoba lub rzecz w grupie jest rodzaju żeńskiego. Gdy tylko pojawi się jeden element rodzaju męskiego, cała grupa staje się ils: Marie et Anne -> elles, ale Marie et Paul -> ils.

Zaimek on (= my / ludzie ogólnie)

on to niezwykle częsty zaimek z dwoma codziennymi zastosowaniami:

• Nieformalne „my” — w mowie Francuzi mówią on dużo częściej niż nous: On y va ! (Chodźmy / Idziemy).
• „ludzie / się / oni” ogólnie — podmiot niewymieniony z nazwy: En France, on dîne tard. (We Francji je się kolację późno.)

Kluczowa zasada: on zawsze bierze tę samą formę czasownika co il/elle (trzecia osoba liczby pojedynczej), nawet gdy znaczy „my”: On est prêts. (Jesteśmy gotowi.) Zauważ, że czasownik jest w liczbie pojedynczej (est), choć przymiotnik opisujący mnogie „my” może i tak przyjąć liczbę mnogą (prêts).

tu czy vous (nieformalnie czy grzecznościowo)

Francuski ma dwa sposoby powiedzenia „ty” do jednej osoby:

• tu — nieformalnie: rodzina, przyjaciele, dzieci, koledzy z klasy, zwierzęta.
• vous — grzecznościowo lub z szacunkiem: nieznajomy, starsza osoba, szef, sprzedawca, każdy, kogo nie znasz dobrze.

vous to też mnogie „wy” dla każdej grupy, nieformalnej czy formalnej: Vous venez, les amis ? (Idziecie, przyjaciele?)

Gdy masz wątpliwości przy jednej osobie, zacznij od vous — to grzeczne i bezpieczne. Francuz może potem zaprosić cię do zmiany, mówiąc On peut se tutoyer ? (Możemy przejść na tu?).

Formy i schematy

Jak każdy zaimek łączy się z czasownikiem (tutaj être, być — zob. lekcję 7):

Przykłady

Typowe błędy

• Je ai un chien -> J’ai un chien — je musi ulec elizji do j’ przed dźwiękiem samogłoskowym.
• Marie et Paul, elles arrivent -> ils arrivent — grupa mieszana staje się ils, nie elles.
• On sommes prêts -> On est prêts — on bierze taką samą formę czasownika jak il/elle (liczba pojedyncza).
• Tu êtes en retard (do nieznajomego) -> Vous êtes en retard — użyj vous, żeby być grzecznym wobec kogoś, kogo nie znasz.
• La table ? Il est là. -> La table ? Elle est là. — użyj elle dla rzeczownika rodzaju żeńskiego: rzecz jest il albo elle zależnie od rodzaju, nigdy neutralnym „ono” bez rodzaju.
• Je suis d’accord, Je pense… -> je małą literą w środku zdania — w przeciwieństwie do angielskiego „I”, je nie jest pisane wielką literą, chyba że zaczyna zdanie.

Wskazówki

• W swobodnej mowie mów on zamiast nous — brzmi dużo bardziej naturalnie: On mange ?
• Czasownik po on jest zawsze w liczbie pojedynczej, w tej samej formie co przy il/elle.
• Wobec jednej nieznanej ci osoby domyślnie używaj vous; poczekaj na zaproszenie do tu.
• vous pełni dwie role: grzecznościowe „ty” (jedna osoba) oraz mnogie „wy” (dowolna grupa).
• Wybierz ils, gdy tylko w grupie znajdzie się ktoś rodzaju męskiego; elles zachowaj dla grup wyłącznie żeńskich.
• Ucz się każdego zaimka razem z jego końcówką czasownika — francuskie czasowniki zmieniają formę dla każdej osoby (lekcje 6-7).