W skrócie

Kiedy zwracasz się do kogoś po imieniu w grece, imię zmienia formę. Mówisz o Γιώργος, ale mówisz do Γιώργο. Ten czwarty przypadek to κλητική (wołacz) i jest to jedyny przypadek, który nigdy nie występuje z przedimkiem: nigdy ο Γιάννη, tylko Γιάννη.

Zakres materiału jest niewielki i dotyczy niemal wyłącznie rodzaju męskiego. Rzeczowniki żeńskie i nijakie w wołaczu wyglądają dokładnie tak samo jak zwykle (Μαρία, κυρία, παιδί). Rzeczowniki męskie na -ος przyjmują -ε (φίλε, κύριε, γιατρέ), z wyjątkiem krótkich imion, które przyjmują -ο (Γιώργο, Νίκο, Πέτρο). Rzeczowniki męskie na -ας i -ης po prostu tracą końcowe -ς (Κώστα, Γιάννη, Μανώλη).

Drugą stroną grzeczności jest zaimek. Grecki ma zwykłe rozróżnienie na formę na ty i na pan/pani: εσύ z czasownikiem w 2. osobie liczby pojedynczej dla osób bliskich oraz εσείς z czasownikiem w 2. osobie liczby mnogiej dla obcych, urzędników i osób starszych. Zwróć uwagę na szczegół, który łatwo umyka: przy grzecznym εσείς czasownik jest w liczbie mnogiej, ale przymiotnik orzecznikowy opisujący jedną osobę zostaje w liczbie pojedynczej — Είστε κουρασμένος;

Zasada

1. Wołacz to przypadek i nie ma przedimka. Grecki system przypadków ma cztery: ονομαστική, γενική, αιτιατική, κλητική. Pierwsze trzy występują z przedimkiem (ο φίλος, του φίλου, τον φίλο); wołacz występuje bez niego, zwykle oddzielony przecinkiem lub wykrzyknikiem: Φίλε, τι κάνεις; Forma taka jak ο Γιάννη po prostu nie istnieje w grece — przedimek i wołacz nie mogą występować razem.

2. Rodzaj męski -ος → -ε. Rzeczowniki pospolite, nazwy zawodów i tytuły na -ος tworzą wołacz na -ε: ο φίλος → φίλε, ο κύριος → κύριε, ο δάσκαλος → δάσκαλε, ο άνθρωπος → άνθρωπε. Rzeczowniki oksytoniczne zachowują się tak samo: ο γιατρός → γιατρέ, ο αδερφός → αδερφέ.

3. Ale krótkie imiona na -ος → -ο. Potoczne imiona tracą -ς i kończą się na -ο, przez co wołacz wygląda identycznie jak biernik: Γιώργος → Γιώργο, Νίκος → Νίκο, Πέτρος → Πέτρο, Χρήστος → Χρήστο, Θάνος → Θάνο. Długie lub książkowe imiona zachowują zwykłe -ε (Αλέξανδρος → Αλέξανδρε), podobnie jak nazwiska na -ος: κύριε Παπαδόπουλε, κύριε Νικολόπουλε.

4. Rodzaj męski -ας i -ης po prostu tracą -ς. ο Κώστας → Κώστα, ο άντρας → άντρα, ο Γιάννης → Γιάννη, ο Μανώλης → Μανώλη, ο μαθητής → μαθητή. Nic więcej się nie zmienia: akcent zostaje tam, gdzie był w mianowniku.

5. Rodzaj żeński i nijaki: żadnej zmiany. η Μαρία → Μαρία, η κυρία → κυρία, η Ελένη → Ελένη, το παιδί → παιδί, το αγόρι → αγόρι. Tylko brak przedimka mówi ci, że to wołacz. Także w liczbie mnogiej wołacz jest identyczny z mianownikiem dla każdego rodzaju: φίλοι, κυρίες, παιδιά.

6. Tytuł zgadza się z nazwiskiem. Zarówno tytuł, jak i nazwisko przechodzą w wołacz, gdy oba są rodzaju męskiego: κύριε Παπαδόπουλε. Żeńskie nazwiska w grece mają formę dopełniacza i w ogóle się nie zmieniają, więc całą funkcję zwracania się przejmuje sam tytuł: κυρία Παπαδοπούλου. Męskie nazwiska, które same mają formę dopełniacza, również pozostają niezmienione: κύριε Δημητρίου, κύριε Αντωνίου.

7. εσύ czy εσείς. Używaj εσύ (czasownik w 2. osobie liczby pojedynczej, σου) z rodziną, przyjaciółmi, dziećmi, kolegami z klasy i każdym, kto sam to zaproponował. Używaj εσείς (czasownik w 2. osobie liczby mnogiej, σας) z obcymi na ulicy, personelem sklepów i biur, lekarzami, nauczycielami, urzędnikami oraz osobami wyraźnie starszymi od ciebie. εσείς to zarazem zwykła liczba mnoga, więc ta sama forma pokrywa dwie sytuacje; kontekst je rozróżnia.

8. Czasownik w liczbie mnogiej, przymiotnik w liczbie pojedynczej. Gdy εσείς jest grzecznościowe, a osoba jest jedna, czasownik jest w liczbie mnogiej, ale wszystko, co opisuje tę jedną osobę, jest w liczbie pojedynczej i zgadza się z jej rodzajem: Είστε κουρασμένος; (do mężczyzny) · Είστε κουρασμένη; (do kobiety) · Είστε κουρασμένοι; (do kilku osób). To samo dotyczy rzeczowników: Είστε ο κύριος Αντωνίου;

9. Powitania dzielą się tak samo. Γεια σου / Γεια σας, Τι κάνεις; / Τι κάνετε;, Πώς είσαι; / Πώς είστε; Καλημέρα jest wyjątkiem: zwykle stoi samodzielnie, a jeśli już przyjmuje zaimek, to zazwyczaj w liczbie mnogiej — Καλημέρα σας! Powitanie Χαίρετε samo w sobie jest grzeczne i to bezpieczny sposób na rozpoczęcie rozmowy z kimś nieznajomym. Nie mieszaj rejestrów w jednym zdaniu: Γεια σας, κύριε Παπαδόπουλε, a nie Γεια σου, κύριε Παπαδόπουλε.

Formy i schematy

Rodzaj męski na -ος: rzeczownik pospolity — ο φίλος

Rodzaj męski na -ος z przesuwającym się akcentem — ο άνθρωπος

Rodzaj męski na -ός: zawód, do którego zawołasz — ο γιατρός

Rodzaj męski na -ας — ο άντρας

Rodzaj męski na -ης — ο μαθητής

Rodzaj żeński: nic się nie zmienia — η κυρία

Rodzaj nijaki: nic się nie zmienia — το παιδί

Imiona i nazwiska (imiona nie mają codziennej liczby mnogiej, więc podano tylko liczbę pojedynczą)

εσύ a εσείς — czasownik είμαι i przymiotnik orzecznikowy

Przykłady

Typowe błędy

• Γιώργος, πού είσαι; -> Γιώργο, πού είσαι; — krótkie imię na -ος ma wołacz na -ο; mianownik służy tylko do mówienia o nim.
• Κύριος Παπαδόπουλος, καλημέρα! -> Κύριε Παπαδόπουλε, καλημέρα! — zarówno tytuł, jak i nazwisko na -ος przyjmują wołacz -ε.
• Ο Γιάννη, τι κάνεις; -> Γιάννη, τι κάνεις; — wołacz nigdy nie występuje z przedimkiem.
• Φίλο μου, δεν έχεις δίκιο. -> Φίλε μου, δεν έχεις δίκιο. — wołacz na -ο dotyczy tylko krótkich imion; zwykłe rzeczowniki na -ος kończą się na -ε.
• Κυρία Παπαδοπούλε! -> Κυρία Παπαδοπούλου! — żeńskie nazwiska mają formę dopełniacza i nigdy się nie zmieniają.
• Μαρίε! / Μαρίο! -> Μαρία! — rzeczowniki żeńskie i nijakie nie mają osobnego wołacza.
• Κύριε, πού μένεις; -> Κύριε, πού μένετε; — obcej osobie, do której zwracasz się przez κύριε, należy się εσείς, a nie εσύ.
• Είστε κουρασμένοι; (do jednej osoby) -> Είστε κουρασμένος; — grzeczne εσείς łączy się z czasownikiem w liczbie mnogiej, ale z przymiotnikiem w liczbie pojedynczej, zgodnym z tą jedną osobą.
• Είστε κουρασμένος; (do dwojga przyjaciół) -> Είστε κουρασμένοι; — przy prawdziwej liczbie mnogiej przymiotnik też jest w liczbie mnogiej.
• Γεια σου, κύριε Παπαδόπουλε. -> Γεια σας, κύριε Παπαδόπουλε. — nie mieszaj grzecznego tytułu z nieformalnym powitaniem.

Wskazówki

• Naucz się wołacza jako jednego małego nawyku, a nie paradygmatu: rzeczowniki męskie na -ος kończą się na -ε, krótkie imiona męskie kończą się na -ο, wszystko inne na -ας/-ης traci swoje -ς, a rodzaj żeński i nijaki pozostają bez zmian.
• Jeśli forma budzi wątpliwości, pamiętaj, że wołacz krótkiego imienia jest identyczny z biernikiem: skoro znasz τον Γιώργο, znasz już Γιώργο!
• Zwracaj uwagę na brak przedimka. Usłyszenie gołego rzeczownika na początku lub na końcu zdania to najwyraźniejszy sygnał, że ktoś jest adresatem wypowiedzi.
• Gdy masz wątpliwości co do zaimka, zacznij od εσείς. Odrobina nadmiernej formalności jest niezauważalna; nadmierna poufałość wobec obcej osoby — nie.
• κύριε i κυρία są we współczesnej grece dużo częstsze niż angielskie „sir” i „madam” — to zwykły sposób na rozpoczęcie pytania do nieznajomego, kelnera czy urzędnika.
• Zachowaj dodatkowy akcent, gdy po wyrazie akcentowanym na trzeciej sylabie od końca następuje słaba forma zaimka: το όνομά σας, το τηλέφωνό σου, ο δάσκαλός μας.
• Greckie pytania kończą się ερωτηματικό «;» — Πώς είστε; Τι κάνετε; — mimo że wygląda on jak średnik.