W skrócie

Pierwsza strona podaje ci jedno długie zdanie i żadnej pomocy przy nim. W pełni oznaczony, typowy nagłówek brzmi: وَزيرُ خارِجِيَّةِ جُمْهورِيَّةِ مِصْرَ العَرَبِيَّةِ يَبْحَثُ في الرِّياضِ اسْتِئْنافَ المُفاوَضاتِ – „minister spraw zagranicznych Arabskiej Republiki Egiptu omawia w Rijadzie wznowienie rozmów”. Nie ma w nim żadnej nowej gramatyki: cztery słowa zespolone w jeden łańcuch إِضافَة, czasownik niedokonany stojący za wydarzeniem przeszłym, مَصْدَر wykonujący pracę drugiego czasownika. Nowa jest gęstość – arabszczyzna prasowa upycha więcej struktury na słowo niż jakikolwiek poznany dotąd rejestr, i nie drukuje żadnej z końcówek, które tę strukturę spajają.

Oto ta sama linijka tak, jak składa ją gazeta – goła strona bez znaków samogłoskowych, pożyczona raz jeszcze, bo właśnie w nagłówku ją spotykasz: وزير خارجية جمهورية مصر العربية يبحث في الرياض استئناف المفاوضات. Ta lekcja buduje zestaw nawyków parsowania, które przetrwają tę utratę znaków: gdzie kończy się łańcuch, do którego rzeczownika należy przymiotnik na końcu, dwadzieścia kilka مَصادِر i złożonych przyimków, na których opiera się ten styl, oraz jak formułuje się linijkę źródłową. Starsze i bardziej literackie rejestry należą do lekcji 70; to jest arabszczyzna dzisiejszych wiadomości.

Zasada

1. Co nagłówek usuwa, a co dodaje. Nagłówek to skompresowane zdanie, a kompresje są regularne:

• Znaki samogłoskowe znikają, tak jak w większości drukowanej arabszczyzny – stałymi wyjątkami są Koran, poezja i książki dla dzieci, a ta ścieżka jest kolejnym.
• Czasownik niedokonany zastępuje wydarzenie zakończone: الرَّئيسُ يَزورُ تونِسَ, dokładnie jak angielskie „President visits Tunisia”. Treść artykułu przechodzi potem na czas przeszły: زارَ الرَّئيسُ تونِسَ.
• Temat idzie na pierwszym miejscu: nagłówek zaczyna się od rzeczownika, o którym mowa (الرَّئيسُ يَزورُ…), podczas gdy zwykłe zdanie narracyjne zaczyna się od czasownika (زارَ الرَّئيسُ…).
• Czasownik może zniknąć całkowicie, zostawiając czystą frazę imienną zbudowaną na مَصْدَر: ارْتِفاعُ أَسْعارِ النِّفْطِ بَعْدَ قَرارِ التَّحالُفِ. To najbardziej typowy kształt ze wszystkich.

2. Długi łańcuch إِضافَة: określony jest tylko ostatni człon. Lekcja 20 dała ci dwuczłonową إِضافَة, a lekcja 42 ją rozszerzyła; prasa uruchamia tę samą maszynerię do czterech i pięciu członów: اجْتِماعُ وُزَراءِ خارِجِيَّةِ دُوَلِ الاتِّحادِ الأُوروبِّيِّ – „spotkanie ministrów spraw zagranicznych państw Unii Europejskiej”. Całą pracę parsowania wykonują trzy właściwości:

• Tylko pierwszy człon przyjmuje przypadek nadany przez zdanie (اجْتِماعُ, mianownik). Każdy kolejny człon jest w dopełniaczu, bez wyjątku.
• Tylko ostatni człon może nosić الـ, być nazwą własną albo przyjąć zaimek sufiksalny. Człon w środku nigdy nie może być określony sam w sobie.
• Nic nie może zostać wstawione między ogniwa – ani przymiotnik, ani przyimek, ani liczebnik.

Łańcuch zamyka się więc na pierwszym słowie noszącym الـ albo będącym nazwą własną, a wszystko, co następuje, jest komentarzem do jednego z ogniw. Czytaj وَزيرُ – خارِجِيَّةِ – جُمْهورِيَّةِ – مِصْرَ i zatrzymaj się: مِصْرَ to nazwa własna, więc łańcuch się skończył, a العَرَبِيَّةِ po nim to przymiotnik.

3. Przymiotnik na końcu: najpierw przypadek, potem rodzaj. Ponieważ przymiotniki muszą czekać, aż łańcuch się skończy, czytelnik musi każdy z nich odesłać do właściwego rzeczownika. Robi to przypadek:

• وَزيرُ الخارِجِيَّةِ الأَمْريكِيُّ – mianownik, więc może opisywać tylko وَزيرُ (też mianownik). Amerykański sekretarz stanu.
• وَزيرُ الخارِجِيَّةِ الأَمْريكِيَّةِ – dopełniacz i rodzaj żeński, więc opisuje الخارِجِيَّةِ: minister amerykańskiego ministerstwa spraw zagranicznych, zupełnie inne stwierdzenie.

Na gołej stronie przypadek jest niewidoczny, ale rodzaj nie: ة z الأَمْريكِيَّة jest drukowane, więc gdy tylko rzeczowniki-kandydaci różnią się rodzajem, przymiotnik i tak się zdradza. Gdy się nie różnią – مُنَظَّمَةُ الصِّحَّةِ العالَمِيَّةُ, gdzie oba są rodzaju żeńskiego – tylko znajomość świata podpowiada, że العالَمِيَّةُ należy do مُنَظَّمَةُ.

4. Nazwy miejsc to diptoty. Większość nazw krajów i miast to مَمْنوعٌ مِنَ الصَّرْفِ (lekcja 41): nigdy tanwinu, a dopełniacz to fatḥa, nie kasra – في مِصْرَ، إِلى تونِسَ، مِنْ لُبْنانَ، في بَيْروتَ. Nazwy noszące الـ zachowują się normalnie (في العِراقِ، في السّودانِ، في الرِّياضِ), podobnie jak diptot stojący na czele własnej إِضافَة: مِنْ مَصادِرَ دِبْلوماسِيَّةٍ (fatḥa) w kontraście do مِنْ مَصادِرِ الوِزارَةِ (kasra, bo مَصادِر jest teraz مُضاف).

5. Styl imienny, nasycony مَصْدَر. Tam, gdzie angielski pisze czasownik, prasa pisze jego masdar i zawiesza na nim uczestników jako إِضافَة. مَصْدَر zachowuje rekcję swojego czasownika (lekcja 67): jego podmiot staje się drugim, dopełniaczowym członem, jego dopełnienie zostaje w bierniku.

• ارْتَفَعَتْ أَسْعارُ النِّفْطِ → ارْتِفاعُ أَسْعارِ النِّفْطِ
• أَعْلَنَتِ الحُكومَةُ رَفْعَ الدَّعْمِ → إِعْلانُ الحُكومَةِ رَفْعَ الدَّعْمِ (drugie مَصْدَر jest dopełnieniem pierwszego i zostaje w bierniku)

Produktywny zasób jest niewielki i niemal w całości to koniugacje II, IV, VI, VII, VIII i X (lekcje 46–48): إِعْلانٌ، ارْتِفاعٌ، انْخِفاضٌ، اسْتِئْنافٌ، تَوْقيعٌ، تَراجُعٌ، اسْتِقْبالٌ، تَصْريحٌ. Dwadzieścia z nich, wyuczonych razem z ich czasownikami, otwiera większość nagłówków.

6. Przyimki złożone. To rzeczowniki zamrożone w danej formie, i każdy z nich stawia następujący rzeczownik w dopełniaczu: إِثْرَ i عَقِبَ (bezpośrednio po), بِشَأْنِ (w sprawie), حَوْلَ (o, na temat), في إِطارِ (w ramach), عَلى خَلْفِيَّةِ (na tle), بِهَدَفِ (w celu), بِسَبَبِ، خِلالَ، مِنْ أَجْلِ. Cztery z nich – إِثْرَ، عَقِبَ، حَوْلَ، خِلالَ – mają widoczną fatḥę, bo są przysłówkowymi biernikami (lekcja 31) otwierającymi إِضافَة, więc to, co po nich następuje, i tak jest w dopełniaczu: إِثْرَ اجْتِماعٍ طارِئٍ.

7. Czasowniki funkcyjne: قامَ بِـ، أَجْرى، شَهِدَ. Zamiast zwykłego czasownika prasa często używa czasownika lekkiego plus مَصْدَر – pozwala to autorowi dołączyć przymiotniki do czynności.

• قامَ بِـ + dopełniaczowy مَصْدَر: قامَ الوَزيرُ بِزِيارَةٍ رَسْمِيَّةٍ. Działa tu tylko بِـ.
• أَجْرى (koniugacja IV, czasownik ułomny – lekcja 51) + biernikowy مَصْدَر: أَجْرى الطَّرَفانِ مُحادَثاتٍ – regularna liczba mnoga rodzaju żeńskiego przyjmuje w bierniku kasrę (lekcja 9).
• شَهِدَ z miejscem albo okresem czasu jako podmiotem: شَهِدَتِ العاصِمَةُ ارْتِفاعًا حادًّا.

8. تَمَّ, obejście strony biernej. تَمَّ (rdzeń تمم, podwojony – lekcja 49) znaczy „zostało dopełnione” i buduje stronę bierną z dowolnego مَصْدَر bez dotykania czasownika: تَمَّ تَوْقيعُ الاتِّفاقِيَّةِ = „porozumienie zostało podpisane”. مَصْدَر jest فاعِل تَمَّ, więc jest w mianowniku, a تَمَّ się z nim zgadza: تَمَّتِ المُوافَقَةُ عَلى المَشْروعِ. جَرى działa tak samo. Prawdziwa strona bierna (lekcja 52) żyje obok niej – أُعْلِنَ عَنْ خُطَّةٍ جَديدَةٍ، عُقِدَ الاجْتِماعُ – i brzmi mniej biurokratycznie; wolimy ją we własnym pisaniu.

9. Źródła i przypisanie informacji. Zdanie informacyjne mówi, skąd wzięło swoje twierdzenie: ذَكَرَتْ وَكالَةُ الأَنْباءِ أَنَّ…، أَفادَتْ مَصادِرُ…، صَرَّحَ مَسْؤولٌ… Resztę robią trzy zamrożone przysłówki, wszystkie مَصادِر w bierniku (lekcja 60): نَقْلًا عَنْ (cytując), وَفْقًا لِـ (według – لِـ nie podlega negocjacji), اسْتِنادًا إِلى. Kolejne cytaty zawieszane są na imiesłowach حال (lekcja 55): مُشيرًا إِلى أَنَّ…، مُضيفًا أَنَّ…

Jedna reguła do zapamiętania: po قالَ spójnikiem jest إِنَّ, po wszystkim innym jest to أَنَّ. قالَ الوَزيرُ إِنَّ الاجْتِماعَ مُثْمِرٌ – ale أَكَّدَ الوَزيرُ أَنَّ الاجْتِماعَ مُثْمِرٌ. Obie są إِنَّ i jej siostrami z lekcji 44, więc rzeczownik po nich i tak jest w bierniku. Po przyimku możliwe jest tylko أَنَّ: بِأَنَّ، إِلى أَنَّ.

10. Liczby, ofiary i procenty. Gazety drukują cyfry i zostawiają tobie uzupełnienie liczebnika słownie, ale liczony rzeczownik nadal podlega lekcji 26 – więc to rzeczownik podpowiada, jak odczytać cyfrę. أَكْثَرُ مِنْ 20 قَتيلًا jest w liczbie pojedynczej, bierniku, bo 20 mieści się w przedziale 11–99; 3 قَتْلى jest w liczbie mnogiej, bo 3–10 anektuje liczbę mnogą. Samo أَكْثَرُ jest diptotem: إِلى أَكْثَرَ مِنْ 20 قَتيلًا. Procenty to بِنِسْبَةِ + cyfra + بِالمِئَةِ (także في المِئَةِ): ارْتَفَعَتِ الصّادِراتُ بِنِسْبَةِ 5 بِالمِئَةِ. Niejasne ilości używają إِضافَة: عَشَراتُ القَتْلى، مِئاتُ المُشارِكينَ، آلافُ النّازِحينَ.

Ostrzeżenie co do cyfr. Wiele arabskich gazet – przede wszystkim egipskich i znad Zatoki – drukuje cyfry arabsko-indyjskie (٠١٢٣٤٥٦٧٨٩), podczas gdy gazety magrebskie używają 0–9. Ta ścieżka wszędzie pisze 0–9, więc na prawdziwej stronie spodziewaj się innych kształtów; nic nie zmieniają w gramatyce.

11. Sześć heurystyk, które przetrwają brak znaków. (1) Pierwsze słowo z الـ zamyka łańcuch إِضافَة. (2) Goła końcowa ا na rzeczowniku nieokreślonym to biernik – قتيلا، ارتفاعا، نقلا، وفقا – więc jest to تَمْييز, حال albo dopełnienie. (3) ـون / ـين i ـان / ـين są drukowane, więc regularne liczby mnogie i dual zachowują swój przypadek nawet bez znaków samogłoskowych: المشاركون to podmiot, المشاركين nie. (4) ة na przymiotniku na końcu wskazuje jego rzeczownik, gdy tylko kandydaci różnią się rodzajem. (5) Czasownik w rodzaju żeńskim, liczbie pojedynczej po rzeczowniku w liczbie mnogiej (الدول أعلنت) oznacza, że liczba mnoga jest nieosobowa (lekcja 11). (6) Nie próbuj pełnej إِعْراب nagłówka – znajdź łańcuch, مَصْدَر i źródło, i czytaj dalej.

Formy i schematy

Nagłówek rozłożony na części

مَصادِر prasowe, których nie unikniesz

Przyimki złożone – wszystkie rządzą dopełniaczem

Czasowniki funkcyjne i przypadek مَصْدَر

تَمَّ – fragment, którego potrzebujesz (czasownik podwojony, rdzeń تمم)

Liczby tak, jak drukuje je strona

Przykłady

Typowe błędy

• في مِصْرِ -> في مِصْرَ – większość nazw miejsc to مَمْنوعٌ مِنَ الصَّرْفِ: bez tanwinu, a dopełniacz to fatḥa. Tak samo z إِلى تونِسَ، مِنْ لُبْنانَ، في بَيْروتَ – ale في العِراقِ, bo الـ przywraca normalne końcówki.
• الوَزيرُ الخارِجِيَّةِ -> وَزيرُ الخارِجِيَّةِ – pierwszy człon إِضافَة nigdy nie przyjmuje الـ. Jest już określony za sprawą ostatniego członu łańcucha.
• وَزيرُ الخارِجِيَّةِ الأَمْريكِيَّةِ (mające znaczyć „ministra”) -> وَزيرُ الخارِجِيَّةِ الأَمْريكِيُّ – dopełniacz i rodzaj żeński odsyłają przymiotnik do الخارِجِيَّةِ; chciałeś mianownika i rodzaju męskiego, na وَزيرُ.
• قالَ الوَزيرُ أَنَّ الاجْتِماعَ مُثْمِرٌ -> قالَ الوَزيرُ إِنَّ الاجْتِماعَ مُثْمِرٌ – po قالَ zawsze jest إِنَّ z kasrą. أَنَّ idzie z أَكَّدَ، ذَكَرَ، أَضافَ، أَوْضَحَ i z każdym przyimkiem.
• الدُّوَلُ المُشارِكَةُ أَعْلَنوا -> الدُّوَلُ المُشارِكَةُ أَعْلَنَتْ – دُوَل to liczba mnoga nieosobowa, więc zarówno przymiotnik, jak i czasownik przyjmują rodzaj żeński, liczbę pojedynczą (lekcja 11).
• أَكْثَرُ مِنْ 20 قَتْلى -> أَكْثَرُ مِنْ 20 قَتيلًا – cyfra ukrywa słowo عِشْرينَ, a 11–99 przyjmuje liczbę pojedynczą, biernik تَمْييز. Przeczytaj cyfrę, zanim wymówisz rzeczownik.
• تَمَّ تَوْقيعَ الاتِّفاقِيَّةِ -> تَمَّ تَوْقيعُ الاتِّفاقِيَّةِ – po تَمَّ مَصْدَر jest podmiotem, a nie dopełnieniem, więc jest w mianowniku. تَمَّ w ogóle nie ma dopełnienia.
• إِعْلانُ الحُكومَةِ رَفْعُ الدَّعْمِ -> إِعْلانُ الحُكومَةِ رَفْعَ الدَّعْمِ – مَصْدَر zachowuje rekcję swojego czasownika (lekcja 67): wykonawca staje się dopełniaczem إِضافَة, dopełnienie zostaje w bierniku.
• بِشَأْنَ الأَزْمَةِ -> بِشَأْنِ الأَزْمَةِ – بِشَأْنِ to بِـ plus rzeczownik, więc samo jest w dopełniaczu. إِثْرَ، عَقِبَ، حَوْلَ i خِلالَ zachowują fatḥę, będąc przysłówkowymi biernikami.
• وَفْقًا إِلى بَيانٍ رَسْمِيٍّ -> وَفْقًا لِبَيانٍ رَسْمِيٍّ – każdy zamrożony przysłówek ma jeden ustalony przyimek: وَفْقًا لِـ، نَقْلًا عَنْ، اسْتِنادًا إِلى، بِناءً عَلى.

Wskazówki

• Analizuj każdy nagłówek w tej samej kolejności: znajdź, gdzie الـ zamyka łańcuch, nazwij rzeczownik główny, a potem dołącz przymiotniki na końcu według rodzaju. Końcówki są na końcu, jeśli w ogóle.
• Dwadzieścia مَصادِر kupuje ci większość pierwszej strony. Bierz je z prawdziwych nagłówków razem z ich czasownikami – ارْتَفَعَ / ارْتِفاعٌ، أَعْلَنَ / إِعْلانٌ – tak, żeby para weszła do pamięci jako jedna jednostka.
• Rozpoznawaj czasowniki funkcyjne, ale sam pisz prosto: أَعْلَنَتِ الوِزارَةُ to lepsza proza niż قامَتِ الوِزارَةُ بِالإِعْلانِ, i arabskie poradniki stylu też tak mówią.
• Traktuj قالَ إِنَّ jako jedną nierozerwalną całość, tak jak traktujesz angielski czasownik nieregularny.
• Alif biernika nieokreślonego to jedyna końcówka, którą strona wciąż ci pokazuje – قتيلا، ارتفاعا، نقلا. Wytrenuj się, by ją zauważać; za darmo oznacza dopełnienia, تَمْييز i حال.
• Spodziewaj się ٠١٢٣٤٥٦٧٨٩ na stronach egipskich i znad Zatoki oraz 0–9 w Maghrebie. Cyfry się różnią, gramatyka liczonego rzeczownika – nie.
• Czytaj na głos jeden akapit wprowadzający dziennie, w formie pauzalnej. Dwa tygodnie tego dają więcej dla tego rejestru niż jakakolwiek ilość analizy.
• Nie przenoś tych nawyków wstecz na literaturę ani starsze teksty: ten imienny styl, oparty na agencjach informacyjnych, jest tworem dwudziestego wieku. Lekcja 70 zajmuje się tym, co było wcześniej.