Verbos modales y construcciones

A2 Czasowniki modalne 24 / 52

En resumen

El polaco expresa la capacidad, el deseo, la obligación y la preferencia con un pequeño grupo de verbos modales — móc (poder), chcieć (querer), musieć (deber, tener que), umieć (saber hacer algo), woleć (preferir) y powinien (debería) —, cada uno conjugado según la persona y seguido directamente de un infinitivo. La regla básica es sencilla: conjuga el modal y deja el segundo verbo en infinitivo, sin ningún nexo. Solo powinien rompe el molde: concuerda en género y número como un adjetivo, no como un verbo corriente.

La regla

El polaco no tiene una clase gramatical aparte de modales como el inglés «can / must / will». En su lugar, un puñado de verbos corrientes (en su mayoría irregulares) llevan significado modal, y todos usan el mismo esquema: modal conjugado + infinitivo sin nexo. El infinitivo nunca cambia, sea cual sea el sujeto.

  • móc = poder, ser capaz de: Mogę przyjść. (Puedo venir.)
  • chcieć = querer: Chcę spać. (Quiero dormir.)
  • musieć = deber, tener que: Muszę iść. (Tengo que irme.)
  • umieć = saber hacer algo (una destreza aprendida): Umiem pływać. (Sé nadar.)
  • woleć = preferir: Wolę zostać. (Prefiero quedarme.)
  • powinien = debería, tendría que: Powinienem odpocząć. (Debería descansar.)

móc frente a umieć: dos tipos de «can»

El inglés «can» se divide en dos en polaco. móc es la posibilidad o el permiso según las circunstancias («soy capaz de / puedo»); umieć es una destreza adquirida o un saber hacer («sé hacer algo»).

  • Nie mogę dzisiaj przyjść. (No puedo venir hoy — por las circunstancias.)
  • Nie umiem gotować. (No sé cocinar — nunca aprendí a hacerlo.)

Para destrezas aprendidas, y para lo que alguien logra hacer, también se puede oír potrafić (ser capaz de, lograr), un sinónimo cercano de umieć: On potrafi rozpalić ognisko bez zapałek. (Es capaz de encender una hoguera sin cerillas.) Nie potrafię kłamać. (No soy capaz de mentir.)

Negación

La negación coloca nie justo delante del modal conjugado; el infinitivo no se mueve: Nie muszę pracować. (No tengo que trabajar.) Fíjate en el cambio de significado de musieć: nie musieć significa «no tener que / no hace falta», no «no se debe». Para expresar la prohibición, usa nie wolno (véase Consejos) o nie powinien.

powinien: el modal adjetival

powinien es especial: no tiene infinitivo ni un presente corriente. Se comporta como un adjetivo corto, concuerda con el sujeto en género y número, y lleva las mismas desinencias personales móviles (-em, -eś, -śmy, -ście) que viste en el pasado (lección 21). Así, un hombre dice powinienem y una mujer dice powinnam para «debería».

Formas y estructuras

Presente de los modales que se conjugan con normalidad (fíjate en los cambios de raíz de móc, chcieć y musieć):

Personamócchciećmusiećumiećwolećpotrafić
jamogęchcęmuszęumiemwolępotrafię
tymożeszchceszmusiszumieszwoliszpotrafisz
on/ona/onomożechcemusiumiewolipotrafi
mymożemychcemymusimyumiemywolimypotrafimy
wymożeciechceciemusicieumieciewoliciepotraficie
oni/onemogąchcąmusząumiejąwoląpotrafią

powinien — concuerda en género/número y lleva desinencias personales móviles:

PersonaMasculinoFemeninoNeutro
japowinienempowinnam-
typowinieneśpowinnaś-
on/ona/onopowinienpowinnapowinno
my (masculino personal)powinniśmy--
my (no masculino personal)-powinnyśmy-
wy (masculino personal)powinniście--
wy (no masculino personal)-powinnyście-
oni (masculino-personal)powinni--
one (no masculino-personal)-powinny-

Expresiones modales impersonales (una forma fija seguida de infinitivo):

ExpresiónSignificadoEjemplo
trzeba + infinitivohay que / es necesarioTrzeba iść. (Hay que irse.)
trzeba było + infinitivose debería haberTrzeba było zadzwonić. (Se debería haber llamado.)
można + infinitivose puede / está permitidoTu można palić. (Aquí se puede fumar.)
nie wolno + infinitivono se puede / está prohibidoNie wolno wchodzić. (Prohibida la entrada.)
warto + infinitivovale la penaWarto spróbować. (Vale la pena intentarlo.)

Ejemplos

PolskiEspañol
Możesz mi pomóc?¿Puedes ayudarme?
Nie mogę teraz rozmawiać.No puedo hablar ahora mismo.
Chcę nauczyć się polskiego.Quiero aprender polaco.
Musimy wyjść przed ósmą.Tenemos que salir antes de las ocho.
Ona umie grać na pianinie.Sabe tocar el piano.
Wolę herbatę niż kawę.Prefiero el té al café.
Powinieneś odpocząć, wyglądasz na zmęczonego.Deberías descansar, se te ve cansado.
Marta powinna zadzwonić do lekarza.Marta debería llamar al médico.
Nie musisz tego robić dzisiaj.No tienes que hacerlo hoy.
Tu nie wolno parkować.No debes aparcar aquí.

Errores frecuentes

  • Mogę do przyjść -> Mogę przyjść — sin preposición ni nexo antes del infinitivo después de un modal.
  • Muszę idę -> Muszę iść — el segundo verbo se queda en infinitivo, nunca se conjuga.
  • Nie umiem przyjść dzisiaj -> Nie mogę przyjść dzisiaj — lo impedido por las circunstancias se dice con móc, no con umieć (una destreza).
  • Nie muszę palić (con la intención de decir «no se debe fumar») -> Nie wolno palić — nie musieć significa «no hace falta», no «no se debe».
  • Ja powinien iść (dicho por una mujer) -> Powinnam iść — powinien concuerda en género; una mujer dice powinnam.
  • Powinnię pracować -> Powinienem pracować (m.) / Powinnam pracować (f.) — powinien lleva desinencias personales móviles, no las del presente.
  • Chcę że spać -> Chcę spać — un solo sujeto, así que se usa el infinitivo simple y no una oración con że.

Consejos

  • Un solo esquema los cubre a todos: modal conjugado + infinitivo, sin nada en medio.
  • Dos «can»: móc = poder por las circunstancias / tener permiso; umieć = saber hacer algo (una destreza aprendida). Si se puede aprender en una clase, es umieć.
  • nie musieć = no hace falta; para prohibir, recurre a nie wolno o nie powinien. No dejes que nie muszę se deslice hacia «no se debe».
  • powinien no tiene infinitivo: no se puede decir chcę powinien. Piensa en él como un adjetivo corto: elige el género (powinien / powinna / powinno) y añade la desinencia personal (-em, -eś, -śmy…).
  • El trío impersonal trzeba / można / nie wolno permite expresar necesidad, permiso y prohibición sin elegir un sujeto — perfecto para carteles y normas.
  • woleć … niż / od: Wolę kawę niż herbatę o Wolę kawę od herbaty (Prefiero el café al té).