Preposiciones y régimen de caso
A2 Przyimki i rekcja 17 / 52
En resumen
Una preposición polaca (przyimek) nunca aparece sola: obliga al sustantivo (y a cualquier adjetivo) que la sigue a tomar un caso determinado. Esto se llama régimen de caso (rekcja). do siempre exige el genitivo, z, que significa «con», siempre exige el instrumental, y w, que significa «en», siempre exige el locativo. No puedes elegir el caso libremente: cada preposición tiene su propio caso, y unas cuantas tienen dos casos con un reparto de significado. Aprender preposiciones significa, por tanto, aprenderlas junto con el caso que activan.
La regla
Cada preposición asigna un caso fijo al grupo nominal que la sigue. La buena noticia: el caso es una propiedad de la preposición, así que en cuanto memorizas «bez + genitivo», lo aplicas siempre. Agrupa las preposiciones según el caso que rigen.
Preposiciones de genitivo
El grupo más numeroso. El movimiento desde, la ausencia y la mayoría de palabras de «posición alrededor» llevan genitivo: do (a/hasta), od (desde), z / ze (fuera de, desde), bez (sin), dla (para), u (en casa de), obok (junto a), koło / około (cerca de / alrededor de), według (según), oprócz (excepto), podczas (durante), naprzeciwko (enfrente de).
Preposiciones de instrumental
Las palabras de «compañía» y de «posición estática con respecto a» llevan instrumental: z / ze (con), nad (encima de), pod (debajo de), przed (delante de / ante), za (detrás de), między (entre), poza (más allá de).
Preposiciones de locativo
El locativo nunca aparece sin preposición. Solo estas lo rigen: w / we (en), na (sobre), o (sobre, acerca de), przy (junto a), po (después de / por).
Preposiciones de dativo
Un conjunto pequeño y cerrado: dzięki (gracias a), przeciw(ko) (contra), wbrew (en contra de), ku (hacia).
Preposiciones de acusativo
Pocas llevan solo acusativo; la principal es przez (a través de / por [una duración]).
Las preposiciones de doble régimen: movimiento frente a reposo
Algunas preposiciones rigen dos casos, y el caso indica el significado. El patrón es: dirección/movimiento -> acusativo, ubicación/reposo -> instrumental o locativo.
- na: kładę książkę na stół (acusativo = sobre la mesa, movimiento) frente a książka leży na stole (locativo = sobre la mesa, reposo).
- nad, pod, przed, za, między: idę pod stół (acusativo = hacia debajo de la mesa, movimiento) frente a jestem pod stołem (instrumental = debajo de la mesa, reposo).
- w: w domu (locativo = en la casa) frente a w piątek (acusativo = el viernes, una expresión temporal fija).
- o: o książce (locativo = sobre el libro) frente a o metr wyższy (acusativo = más alto por un metro).
- po: po obiedzie (locativo = después de comer) frente a idę po chleb (acusativo = voy a por pan).
Ortografía: z/ze, w/we, od/ode
Ante un grupo consonántico difícil, las preposiciones sin vocal añaden -e: ze mną (conmigo), we Wrocławiu (en Wrocław), ze szkoły (de la escuela), ode mnie (de mí). La misma preposición, más fácil de pronunciar.
Formas y estructuras
Preposiciones agrupadas según el caso que rigen (con una frase de ejemplo y la terminación del caso en negrita):
| Caso | Preposiciones | Frase de ejemplo | Traducción |
|---|---|---|---|
| Genitivo | do, od, z/ze, bez, dla, u, obok, koło, według, oprócz, podczas, naprzeciwko | do domu, bez cukru, u lekarza | a casa, sin azúcar, en casa del médico |
| Instrumental | z/ze, nad, pod, przed, za, między, poza | z bratem, nad morzem, przed domem | con (mi) hermano, encima del mar, delante de la casa |
| Locativo | w/we, na, o, przy, po | w Polsce, na stole, o pracy | en Polonia, sobre la mesa, sobre el trabajo |
| Dativo | dzięki, przeciw(ko), wbrew, ku | dzięki tobie, przeciwko wojnie | gracias a ti, contra la guerra |
| Acusativo | przez | przez most, przez godzinę | a través del puente, durante una hora |
Las preposiciones de doble régimen: una preposición, dos casos, dos significados:
| Preposición | + Acusativo (movimiento/dirección) | + Locativo/Instrumental (reposo/lugar) |
|---|---|---|
| na | idę na pocztę (a correos) | jestem na poczcie (en correos) — Loc. |
| w/we | wierzę w Boga (creo en Dios) | mieszkam w Warszawie (vivo en Varsovia) — Loc. |
| o | prosić o pomoc (pedir ayuda) | mówić o pomocy (hablar sobre la ayuda) — Loc. |
| po | idę po mleko (ir a por leche) | po lekcji (después de la clase) — Loc. |
| nad | jadę nad morze (a la costa) | jestem nad morzem (en la costa) — Instr. |
| pod | wchodzę pod most (hacia debajo del puente) | stoję pod mostem (debajo del puente) — Instr. |
| przed | wychodzę przed dom (hacia delante de la casa) | czekam przed domem (delante de la casa) — Instr. |
| za | idę za dom (hacia detrás de la casa) | jestem za domem (detrás de la casa) — Instr. |
| między | wchodzę między drzewa (hacia entre los árboles) | stoję między drzewami (entre los árboles) — Instr. |
La única preposición que cambia de significado según el caso — z / ze:
| Caso | Significado | Ejemplo | Traducción |
|---|---|---|---|
| Genitivo | de / desde | wracam z Polski | Vuelvo de Polonia |
| Instrumental | con (junto a) | rozmawiam z Polakiem | Estoy hablando con un polaco |
Ejemplos
| Polski | Español |
|---|---|
| Idę do sklepu po chleb. | Voy a la tienda a por pan. |
| Wracam z pracy o piątej. | Vuelvo del trabajo a las cinco. |
| Mieszkam w Krakowie, na Kazimierzu. | Vivo en Cracovia, en el barrio de Kazimierz. |
| Kawa bez cukru, dla mnie. | Café sin azúcar, para mí. |
| Kot śpi pod stołem, a pies leży na dywanie. | El gato duerme debajo de la mesa, y el perro está tumbado sobre la alfombra. |
| Jadę nad morze na weekend. | Voy a la costa el fin de semana. |
| Rozmawiam z bratem o pracy. | Estoy hablando con mi hermano sobre el trabajo. |
| Czekam przed dworcem od godziny. | Llevo una hora esperando delante de la estación. |
| Dzięki tobie zdałem egzamin. | Gracias a ti aprobé el examen. |
| Szliśmy przez park i koło kościoła. | Caminamos a través del parque y pasamos junto a la iglesia. |
Errores frecuentes
- do dom -> do domu — do rige genitivo; el masculino dom toma -u.
- z brat -> z bratem — z, que significa «con», necesita el instrumental (-em).
- z Polską (con el sentido de «desde Polonia») -> z Polski — «desde» es z + genitivo; el instrumental significaría «con Polonia».
- w Warszawę (con el sentido de «vivo en») -> w Warszawie — la ubicación estática es w + locativo; el acusativo señalaría movimiento hacia dentro.
- idę na poczcie -> idę na pocztę — el movimiento «hacia» necesita el acusativo, no el locativo.
- bez cukier -> bez cukru — bez es una preposición de genitivo; cae en -u.
- dla ja -> dla mnie — después de una preposición el pronombre debe tomar su forma declinada.
Consejos
- Memoriza cada preposición como un par: no do a secas, sino «do + genitivo»; no z (con) a secas, sino «z + instrumental». El caso es el equipaje que la preposición siempre lleva consigo.
- Regla grande para las preposiciones de doble régimen: ¿hacia dónde? -> acusativo; ¿dónde? -> locativo/instrumental. na stół (sobre, movimiento) frente a na stole (sobre, reposo).
- z / ze es el par difícil: genitivo = «de/desde», instrumental = «con». Lo que los distingue es el caso, no la palabra.
- w, na, o, przy, po son las únicas puertas de entrada al locativo: nunca aparece desnudo, así que una terminación de locativo siempre es una señal de que una de estas cinco lo precedió.
- Añade -e a z, w, od, przed ante un grupo consonántico: ze mną, we Wrocławiu, ode mnie, przede mną. Es la misma preposición, solo que pronunciable.
- Las preposiciones de dativo (dzięki, wbrew, przeciwko, ku) son raras pero fijas: aprende las cuatro y ya está.